Сабақ: Химия пәні                  «Электролиттік диссоциация» тарауын қортындылау, қайталау Мектеп: Дарынды балаларға арналған мамандандырылған С.Сейфуллин атындағы           №11 облыстық қазақ мектеп интернат-кешені
Күні:

 

Мұғалімнің есімі:                                           Хайрекеева Гульнафиса Қанатқызы

 

СЫНЫП:                                                           9б сынып  (химия және биология бағыты)

 

Қатысқандар саны:

 

Қатыспағандар саны: 0
Сабақ негізделген оқу мақсаты (мақсаттары) Электролиттік диссоциация тарауын қортындылау,жүйелеу.
Сабақ мақсаттары Барлық оқушылар:
·         Электролит пен бейэлектролиттер,

·          катион мен анионды, диполь, диссоциация, ассоциация

·         ортаның рН көрсеткіші ұғымдарын біліп ,түсіне алу.

Оқушылардың басым бөлігі:
·         Қышқылдар, негіздер, тұздардың саттылы диссоциациялану теңдеуін түзу

·         Гидролиз теңдеулерін жаза білу

·         GLX,рНметр құрылғылары арқылы ортасын анықтау

Кейбір оқушылар:
·         Эксперименттер арқылы катиондар мен аниондарға сапалық реакция жүргізу,

·         Тұздар ертінділерін араластыруда жүретін гидролиз процессін сипаттау

·         Гидролиздің тұрмыстағы және табиғат процестеріндегі маңызын ұғыну.

Тілдік мақсат Оқушылар:

·         Өз ойын толық жеткізе алуы

Негізгі сөздер мен тіркестер:
Электролит, бейэлектролит, ион, катион, анион, диполь, гидрат, диссоциация, ассоциация, диссоциациялану дәрежесі, гидролиз, рН
Сыныптағы диалог/жазылым үшін пайдалы тілдік бірліктер:
Талқылауға арналған тармақтар:
ü  Электролиттер мен бейэлектролиттерді ажырата айту

ü  Ион мен атомды,катион мен анионды  салыстыра алу

ü  ЭДТ тұрғысынан қышқылдар, негіздер, тұздарға анықтама беру

Сіз неліктен… екенін айта аламызба?
ü   Неліктен қышқылдар, негіздер, тұздардың қандай иондардан тұрады екенін айта аласызба?

ü  Неліктен электролиттердің күшті және әлсіз екенін айта аласызба?

ü  Неліктен электролит ертінділерінде реакциялар аяғына дейін жүру үшін қандай шарттар орындалу керек екенін айта аласызба?

Жазылым бойынша ұсыныстар:
ü  Диссоциация теңдеулері бойынша есептеулер жүргізу

ü  Әрекеттесуші заттардың біреуі артық болғанда реакция теңдеуі бойынша есептеулер

ü  Тұздар ертінділерін араластыруда жүретін гидролиз процессін жүргізу

 

Алдыңғы оқу  
Жоспар
Жоспарланған уақыт Жоспарланған жаттығулар                                    ( төменде жоспарланған жаттығулар мен қатар, ескертпелерді жазыңыз) Оқу үшін бағалау Ресурстар
Басталуы 1.«Еске түсіру тесті» (10 минут) Кеспе қағаздардың бірінші бөлімінде жауап, екінші бөлімінде сұрақ бар.Кез-келген оқушыға баста дегенде, оқушы қағаздан сұрақты оқиды.Осы сұрақтың жауабы кімнің қағазында болса ол орнынан тұрып жауабын айтады да, әрі қарай өзінің қағазындағы сұрақты оқиды.Осылай соңғы жауап айтылғанша жалғасады.

 

Жауап: диссоциация
Сұрақ: Катодқа және анодқа тартылатын бөлшектер

 

 

Жауап: Аррениус
Сұрақ: Су және температура әсерінен заттардың иондарға ыдырауы

 

 

Жауап: электролиттер
Сұрақ: Ертіндіге сутек катиондарын бөлетін заттар

 

 

Жауап: катион мен анион
Сұрақ:  Электролиттік диссоциация теориясын ұсынған ғалым

 

 

Жауап: қышқылдар
Сұрақ:  Ерітінділері және балқылмалары электр тогын өткізетін заттар

 

 

 

Жауап: дисс дәрежесі
Сұрақ:  Гидролизге ұшырамайтын тұздар

 

Жауап: тұздар
Сұрақ:  Заттардың иондарға ыдырау үлесін көрсететін шама

 

 

Жауап: күшті, әлсіз
Сұрақ:  Ертіндіге диссоциацияланған кезде металл катиондары мен қышқыл қалдығы аниондарын бөлетін заттар

 

 

 

Жауап: бейтараптану
Сұрақ: гидролизге ұшырамайтын

 

Жауап: күшті негізбен күшті қышқылдың тұздары
Сұрақ: Ертіндіге гидроксид анионын бөлетін заттар

 

 

 

Жауап: негіздер
Сұрақ: Диссоциациялану дәрежелерінің мәндеріне байланысты электролиттердің жіктелуі

 

 

 

 

 

Жауап: электролиттер
Сұрақ: Күшті қышқыл мен күшті негіз арасындағы аламасу реакциясы

 

 

2. Электролиттік диссоциация процесі қалай жүреді ? бейнефильмі. (3 минут)

«Дыбыссыз бейне» экранда көрсетілген бейнефильмді көріп артқа қарап отырған қасындағы оқушысына экранда не көрсетіліп жатқанын баяндайды, ал тыңдап отырған оқушы оны қағаз бетіне түсіріп отырады. Келесі бейнефильм тоқталып келесі оқушы артқа қарап отырады да. Ол баяндайды тыңдап отырған оқушы да қағаз бетіне түсіреді.Осылай  дыбыссыз бейнені қағазға түсірген ақпараттар негізінде сыныпқа баяндалып, талданып дыбыстандыру.(3минут)

бағдаршам  

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

бейнефильм

Ортасы Қызықты тәжірибе (15минут) өзара 6 топқа бөлініп, тәжірибелерді жасап, түсіндіріп, молекулалық  ,толық иондық және қысқартылған иондық теңдеуін жазу.( ионды-электрондық тәсіл бойынша тотығу-тотықсыздану реакциясы теңдеуін теңестіру).

ü  І топқа Мына тұздардың K2CO3 NaCl CuSO 4 гидролизге түсетін заттар үшін олардың гидролиздену реакцияларының толық молекулалық және иондық теңдеулерін қысқаша иондық теңдеулерін жазыңдар,рН ортасын анықтаңдар.

ü  ІІ топқа Мына тұздардың KCl Na2SO3 CaSO4гидролизге түсетін заттар үшін олардың гидролиздену реакцияларының толық молекулалық және иондық теңдеулерін қысқаша иондық теңдеулерін жазыңдар,рН ортасын анықтаңдар

ü   ІІІ топқа Мына тұздардың AlCl3 Na2CO3 K2SO4гидролизге түсетін заттар үшін олардың гидролиздену реакцияларының толық молекулалық және иондық теңдеулерін қысқаша иондық теңдеулерін жазыңдар,рН ортасын анықтаңдар

ü  ІҮ топқа «Сутек пероксидімен пена»

ü  Ү топқа  сынауыққа алюминий хлориді ертіндісін құйып үстіне натрий гидроксидін тамызыңдар. Не байқадыңдар? Ертіндіні 2ге бөліп бір сынауыққа тұз қышқылын, екіншісіне натрий гидроксидін құйыңдар, Не байқадыңдар? реакцияларының толық молекулалық және иондық теңдеулерін қысқаша иондық теңдеулерін жазыңдар (кешенді тұз формуласын )

ü  ҮІ топқа «қансыз операция» қолыңа темір (ІІІ)хлориді ертіндісін шыны таяқшамен сызып, үстіне калий цианиді ертіндісімен сызғанда «қан» көруге болады. Не байқадыңдар? реакцияларының толық молекулалық және иондық теңдеулерін қысқаша иондық теңдеулерін жазыңдар

ü  ҮІІ топ кемпірқосақ берілген тұздарға этил спиртін құйып, барлығын бірдей жаққанда түрлі-түсті жалынды көруге болады.Құбылысты түсіндіріңдер.

ü  ҮІІІ топқа лимон,алма қышқылы,амилаза берілген рН сутектік көрсеткішін универсал индикатор арқылы анықта,түсіндір.

ü  ІХ топ ток өткізу «лимоннан ток алу»

 

Kahoot.it (10минут) қосымша 1                  15 сұрақ беріледі.әр сұраққа 1 баллдан.

Бағдаршам арқылы

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

Балл(экраннан) көрсетіледі.

 
Аяқталуы Өздік жұмыс (10минут) қосымша 2

ZipGrade.com қортындылау  тест тапсырмасы (12минут) қосымша 3

 

Бағалау-жалпы жинаған балын экранға белгілеу, сол нәтижесінде график тұрғызу

Қортынды балл (онлайн тест)  
Қосымша ақпарат: Тарау бойынша өткен терминдерді үш тілде айту.

1) Ерітінділер-растворы-Solutions

2) Электролиттік диссоциация-электролитическая система-electrolytic dissociation

3) электролит- electrolytic

4)бейэлектролит- no electrolytic

5) Қатты зат-твердая вещь-solid

6) гидролиз-  гидролиз-hydrolysis

7) қышқылдық-  кислая среда- acidic environment

8) Негіздік-

9 )Бейтарап- нейтральный-  inert

10) катион- катион-  kation

11) Анион- анион — anion

12) гидрат-  гидрат-hydrate equation

13) диполь- диполь-  dipole

14) газ-  газ- gas

15) тұнба- не ростворимый- insoluble

 

 

 

 

 

 

 

 

 

5) Газ-газ-Gas

6) Сұйық-жидкость-liquid

7) Коллоид ерітінді-коллоидный раствор-colloid solution

8) Еріген зат-растворенное вещество-permeate

9) Қанық ерітінді-Насыщенный раствор-Saturated solution

10) Концентрация-концентрация-concentration

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

Саралау-Сіз қосымша көмек көрсетуді қалай жоспарлайсыз? Сіз қабілеті жоғары оқушыларға тапсырманы күрделендіруді қалай жоспарлайсыз? Бағалау- Оқушылардың үйренгенін тексеруді қалай жоспарлайсыз? Пәнаралық байланыс Қауіпсіздік және еңбекті қорғау ережелері АКТ-мен байланыс

Құндылықтардағы байланыс

·         С деңгейінің тапсырмаларын беру арқылы ·         Бағалау парағы

·         Графиктік бағалау

 

·         Kahoot.it

·         ZipGrade.com программаларымен жұмыс.

 

Оқушыға жеке бағалау парағы

Аты-жөні:

  1. Еске түсіру тест-                  балл
  2. Дыбыссыз бейне-              балл
  3. Қызықты тәжірибе-           балл
  4. Play.Kahoot.it-                     балл
  5. Өздік жұмыс-                      балл
  6. Zipgrade.com-                       балл
  7. Жалпы балл-

 

Аты-жөні:

  1. Еске түсіру тест-                  балл
  2. Дыбыссыз бейне-              балл
  3. Қызықты тәжірибе-           балл
  4. Play.Kahoot.it-                     балл
  5. Өздік жұмыс-                      балл
  6. Zipgrade.com-                       балл
  7. Жалпы балл-

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

Графиктік бағалау.

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

ҚОСЫМША 1

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

                  

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

    

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

ҚОСЫМША 2

І тарау. Электролиттік диссоциациялану теориясы.Тұздар гидролизі

(Ион алмасу реакциясы, жүру жағдайлары)

 Тапсырма №16

1.Неліктен сынауыққа калий       хлоридін құйып,   үстіне натрий сульфатын  қосқанда тәжірибеде ешқандай  өзгеріс байқалмайды, реакция                       теңдеуін жазып                      түсіндір?

2.Натрий сульфаты бар сынауыққа барий хлоридін қоссақ неліктен ақ тұнба түзіледі, ол қандай зат?

3.Натрий сульфиді ерітіндісіне тұз қышқылын   құйғанда неге шіріген жұмыртқаның исі білінеді?

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 Тапсырма №17 Ион алмасу реакцияларының жүру жағдайлары туралы қортындылап, ойыңды мына сурет бойынша тұжырымда. Берілген ерітінділер арасында жүретін ион алмасу реакцияларының теңдеулерін жазып, қайтымды және қайтымсыз алмасу реакцияларын салыстыр.

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

І тарау. Электролиттік диссоциациялану теориясы.Тұздар гидролизі

(Ион алмасу реакциясы, жүру жағдайлары)

 Тапсырма №18 Мына сурет нені білдіреді? Реакция теңдеуін жаза отырып, түсіндіріңіз.

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

І тарау. Электролиттік диссоциациялану теориясы.Тұздар гидролизі

(Тұздар гидролизі)

 

 Тапсырма №20 Келесі заттарды күшті қышқылынан бастап, қышқылдық қасиетінің азаю ретімен орналастырыңыз: адам қаны 7,4; сірке су 3,0; сүт 6,6; қызанақ шырыны 4,5; таза су 7,0; ағартқыш 12,0; шарап 4,0; тіс пастасы 9,0; пеш тазартқыш 13,0; лимон шырыны 2,0; терезе тазартқыш 10,0

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 
Күшті қышқыл

 

                    Күшті сілті

 

 Тапсырма №21 Бейтараптану реакцияларын көрсету үшін мына әріптер мен символдардан тұратын теңдеулерді аяқтаңыз және (қажет болса) теңестіріңіз:

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

  1. магний оксиді + күкірт қышқылы →

MgO+H 2SO4

 

  1. кальций гидроксиді + тұз қышқылы →

Ca(OH)2 + HCI →

 

  1. натрий карбонаты + азот қышқылы →

Na2CO3+HNO3

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

ҚОСЫМША 3

 

Электролиттік диссоциация және электролиттердің қасиеттері

І нұсқа

1) Электролиттерге жатады

А) Спирт

В) Металдар

С)Тұздардың судағы ерітінділері

2) Электролиттік диссоциация дегеніміз

А) Заттардың жеке молекулаларға ыдырауы

В) Заттардың суда ерігенде немесе балқығанда иондарға ыдырау   процесі

С) Иондар және атомдар түзілу процесі

3) Катиондар дегеніміз не?

А) Теріс зарядталған иондар

В) Зарядсыз бөлшектер

С) Оң зарядталған иондар

4) Сутек катионы қандай электролиттер диссоциацияланғанда түзіледі?

А) Қышқылдар

В) Сілтілер

С) тұздар

5) Берілген электролитттердің қайсысы диссоциацияланғанда сульфат-анион түзіледі?

А)Na2SO4

  1. B) Na2SO3
  2. C) Na2S

6) Берілген негіздердің қайсысы күшті электролит?

А) Ғе(ОН)3

В) NaОН

С) Сu(ОН)2

7)МgCI2 диссоциацияланғанда түзілетін иондар

А) Мg2+,  2СІ

В) Мg2+,   2СІ

С) диссоциацияланбайды

8) Күшті электролиттердің диссоциациялану дәрежесі

А) α >30%

В) α ═3-30%

С  α <3%

9) Ион алмасу реакциясы аяғына дейін жүреді

А) Күшті электролиттер түзілгенде

В) Тұнба, газ, әлсіз электролит түзілгенде

С) Суда жақсы еритін заттар түзілгенде

10) Металдардың катионы қандай заттар диссоциацияланғанда түзіледі?

А) Қышқылдар

В) Тұздар

С)Негіздер

11) Қандай тұздар гидролиздену реакциясына түседі?

А) Суда ерімейтін тұздар

В) Суда еритін тұздар

С) Тұздар гидролизденбейді

12)Берілген электролиттердің қайсысы сатылы түрде диссоциацияланады?

А) КОН

В) Н2SO4

  1. C) HNO3

13) Мына тұздың К3РО4 гидролизі кезінде орта қандай болады?

А) Қышқылдық

В) Бейтарап

С) Негіздік

14) Егер тұз күшті қышқыл, әлсіз негізден түзілсе ортасы қандай болады?

А) Қышқылдық

В) Бейтарап

С) Негіздік

15) Қысқартылған иондық теңдеуі  Н+ + ОН ↔Н2О

А)Тұз бен қышқыл

В) Тұз бен сілті

С) Қышқыл мен негіз

ІІ нұсқа

 

1)Бейэлекролиттер деп қандай заттарды айтады?

А) Электр тогын өткізетін заттар

В) Металдар

С) Электр тогын өткізбейтін заттар

2) Күшті электролиттің формуласы

А) Аg2SO4

  1. B) K2SO4
  2. C) H2SiO3

3) Диссоциацияланбайтын қосылыс

А) NaOH

  1. B) H2SO4
  2. C) H2SiO3

4) Үш сатылы диссоциацияланатын қосылыс

А) Мыс (ІІ) гидроксиді

В) Натрий гидроксиді

С) Фосфор қышқылы

5) Қышқыл қалдықтарының анионы қандай заттар диссоциацияланғанда түзілмейді?

А) Тұздар

В) Сілтілер

С) Қышқылдар

6) SO42- сульфат-анионның көмегімен қандай катионды анықтауға болады?

А) Ва2+

В) К+

С)NH4+

7) СІхлорид-анионды қандай катионмен анықтауға болады?

А) Аg+

  1. B) Ba2+
  2. C) Pb2+

8) Ион алмасу реакциясы

А) NH3 + H2O ↔NH4OH

  1. B) CaCI2 + Na2CO3 → CaCO3↓ + 2NaCI
  2. C) Zn + CI2 →ZnCI2

9) Ғе2+ +2ОН → Ғе(ОН)2 қысқартылған иондық теңдеуге сәйкес келетін молекулалық теңдеу

А) ҒеСІ2 + Н2О →

В) Ғе(NO3)2 + AI(OH)3

  1. C) FeSO4 + NaOH →

10)Ион алмасу реакциясының нәтижесінде көміртек(ІV)оксидін түзетін заттар

А) Na2CO3 және H2SO4

  1. B) HCI және AI(OH)3
  2. C) K2SO4 және BaCI2

11) Қай зат ерітінділерінің жұптары реакцияға түседі?

А) КСІ және Na2SO4

В) НСІ және К2SO4

С) СuСІ2 және NaOH

12) Мына тұздардың қайсысы гидролиздену реакциясына түседі?

А) Аg2SO4

В) К2SO4

С) РbS

13) Алюминий нитраты ерітіндісінің ортасы қандай?

А) Негіздік

В) Қышқылдық

С) Бейтарап

14) Мыс(ІІ)хлоридінің ерітіндісінде индикатор-лакмустың түсі қалай өзгереді?

А) Сары

В) Таңқурай түсті

С) Қызғылт

15) Қай тұздың ерітіндісін  фенолфталейн көмегімен анықтауға болады?

А) NaСІ

В) Nа2СО3

 

ІІІ нұсқа

 

1) Ерітіндісі электролит бола алмайтын қосылыс

А) Na3РО4

В) Сu3(РО4)2

С) КСІ

2) Ерітіндісі диссоциацияланғанда сутек катионына және қышқыл қалдығы анионына ыдырайтын қосылыс

А) Тұз

В) Қышқыл

С) Қышқылдық оксид

3) Күшті электролит

А) Көмір қышқылының қаныққан ерітіндісі

В) Әк суы

С) Күкірт қышқылының ерітіндісі

 

4)  АІ2(SO4)3-тұзының диссоциациялану теңдеуі

А) АІ3+ + SO42-

В) 2АІ3+ + 3SO4

С) 2АІ3+ + 3SO42-

5) Берілген иондар Мg2+, РО43-, Na+, СІ қандай қосылыстар диссоциацияланғанда түзіледі?

А) МgCI2, Na3PO4

  1. B) Mg3(PO4)2, NaCI
  2. C) Na3PO4, NaCI

6) Сатылы түрде диссоциацияланатын қосылыс

А) КНСО3

                В) К2СО3

                    С) НСІ

7) Егер ерітіндіде сутек ионының концентрациясы көбейіп кетсе, онда

А) Гидроксид иондарының саны артады

В) Ерітіндінің қышқылдылығы артады

С) Ерітіндінің қышқылдылығы азаяды

8) Аd+ катионын қандай анионның көмегімен анықтауға болады?

А) NО3

В)СІ

С)S2-

9) 3%< a>30% болса қандай электролит?

А) Күшті

В) Орташа

С) Әлсіз

10) 100 молекула тұздың  40 молекуласы иондарға диссоциацияланса, оның  диссоциациялану дәрежесі нешеге тең

А) 40%

В) 60%

С) 4%

11) Аяғына дейін жүретін ион алмасу реакциясы

А) Ва(NO3)2 + HCI

В) КСІ + НNО3

С) АgNO3 + КСІ

12) Негіздік орта жасау үшін суға қандай затты қосу керек?

А) Na2CO3

  1. B) NaCI
  2. C) HCI

13) Қандай затты суда еріткенде әлсіз сілтілік реакция береді?

А) СО2

В) SО2

            С) NH3

14) Қай тұздың ерітіндісінде күлгін лакмус қызарады?

А) Na2SO3

  1. B) Zn(NO3)2
  2. C) Na2SO4

15) Сулы ерітіндіде толық гидролизденетін тұз

А) АІРО4

В) АІ2 S3

С) АІ(NO3)3

                   

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

ҚОСЫМША 4

І нұсқа

А деңгей

2 литр азот және 1,5 литр оттек берілген. Реакцияның  сызбанұсқасы

N2 +O2→NO

ІІ нұсқа

В деңгей

2,5 литр көміртегі (ІІ) оксиді және 4 литр оттек берілген. Реакцияның сызбанұсқасы  СО +О2→СО2

ІІІ нұсқа

С деңгей

3,5 литр сутек және 1 литр азот берілген. Реакцияның сызбанұсқасы

N22↔NH3

Берілген заттардың массалары бойынша реакция өнімдерінің массасын есептеңдер. Қандай заттар реакция аяқталғаннан кейін артық қалады?

 

І нұсқа

А  деңгей

 

126г. кальций оксиді 126г.азот қышқылымен әрекеттескенде неше грамм кальций нитраты түзіледі?

ІІ нұсқа

В деңгей

 

16г. натрий гидроксиді 16г. мыс(ІІ)сульфатымен әрекеттескенде түзілген мыс(ІІ)гидроксидінің массасын есептеңдер.

 

Ш нұсқа

С деңгей

 

Массасы 200г. 2%-дық натрий гидроксиді мен 200г. 10%-дық тұз қышқылы әректтескенде түзілген тұздың зат мөлшерін есептеңдер.