Нақысбаева Күнсұлу Есмаханқызы

 БАУЫРЖАНТАНУ

 4 сынып

«Бауыржантану»  курсының  оқу  —  тақырыптық жоспары

«Бауыржантану» курсының оқу-тақырыптық жоспары

Барлығы -34 сағат,  аптасына – 1 сағаттан

 

Сабақтың тақырыбы сағат мерзімі
                  І. «Елім деп туған ерлер бар»
1  «Ақиқат пен аңыз» қалай жазылды?» 1  
2-3  «Батырдың мінезі» 2  
4-5  «Менің атам Бауыржанның сарбазы» 2  
6  «Генерал Панфилов» 1  
7  «Бәукеңнің қасиеті» 1  
                ІІ.  «Дара батыр, дана-Бауыржан Момышұлы»
8  «Бауыржанды жоқтау» 1  
9 «Қол бастаған батыр» 1  
10  «От шашқан жанарында …» 1  
11  «Ащы жылдар» 1  
12  «Бауыржан» 1  
13  «Тіліме табынып өтемін» 1  
14  «Елдік пен өрлік»

 

1  
                ІІІ. «Қазақтың қарапайым бір ұлымын, жанымды арым үшін құрбан еткен»
 
15-16 «Өйтпесе Баукең бола ма?» 2  
17  «Тәтті өрік» 1  
18 «Қазақтың қарапайым бір ұлымын…» 1  
19 «Шерағаның батасы» 1  
20 «Алғыс» 1  
21 «Желаяқ бала» 1  
22  «Қазақстан қуанышы тоқайласқан үйде» 1  
23  «Бауыржан еліне сәлем» 1  
24 «Баукең-аға, біз-іні едік» 1  
25  «Естелікке толы ғұмыр» 1  
26 «Бауыржан» 1  
                    ІV. «Ердің туы-намыс»
27  «Үні кетпес құлақтан» 1  
28 «Балалақ шақтың бақыты» 1  
29  «Батырмен бір кездесу» 1  
30 «Бауыржан Момышұлының суретшілігі»

 

1  
31  «Ержан құлағанда» 1  
32 «Алтыншы сезім» 1  
33 «Батыр ағам Бауыржанға» 1  
34  «Ұлы бабаның әскери доктринасы» 1  
Барлығы: 34  

 

                           

 

 

 

 

 

 

 

        Курстың  құрылымы  мынадай  бөліктерден  тұрады:

 

 

  • пікір
  • түсінік хат;
  • «Бауыржантануға» арналған тұжырымдық  бөлім;
  • нормативтік ақпараттық — әдістемелік бөлім ;
  • оқулық ;
  • жұмыс дәптері;
  • күнделікті сабақтың қолжазбалары;

—    сабаққа арналған көрнекіліктер;

 

«Бауыржантану»  курсы  ғылыми  негізіндерге сүйене отырып және 4 сынып оқушыларының игеріп әкетуіне бағытталып құрастырылған. Курс талаптары бастауыш сынып оқушысының жан-жақты дамуын көздейді.

Момышұлының өмірі мен шығармашылығына қатысты материалдарды  зерделеуге дайындауда, жалпы қабілетін дамытуда, оқуға ынтасы  мен  білімін  дамытуда «Бауыржантану» оқу-әдістемелік кешені материалдарының  маңызы зор.

Бұл  оқу — әдістемелік кешені  оқушыларды ізденіске, өз жерін, елін, Отанын сүюге, адамгершілікке, патриоттық тәрбие беруге, туған жердің құндылығын білуге баулиды.

Курста қысқа көлемді мәтіндер, өлеңдер, нақыл ұлағатты сөздер, Б.Момышұлы туралы жазылған  жазушылар естеліктері, еңбегі, ерлігі жайлы  мәліметтер қамтылған.

«Бауыржантану» оқу  курсы бастауыш сынып мұғалімдеріне  әдістемелік  көмекші  құрал  ретінде  де  қызметін  атқарады.

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

Пікір

 

 

 

Қазақ халқының сан ғасырлар бойы қалыптасқан ұлттық рухани мұралары зерделеніп, әлемдік руханиятпен ұштастыру осы кезеңдегі қоғамдық ғылымдардың міндетіне айналды.

Әрбір қоғам өзінің даму барысындағы зиялы қайраткерлердің педогогикалық ақыл-ойын, тәрбиелік тәжірибесін зерделеп, заман талабына сай жетілдіріп, пайдаланып отырған.

Республикада бүгінгі күні рухани салада жүріп жатқан сананың  жаңаруы, адами құндылықтарды қайта бағамдау процестері нәтижесінде ғасырлар бойы жинақталып, ата-бабалар тарихынан бізге жеткен тәлім-тәрбиелік мол мұралары болашақ ұрпақты тәрбиелеуге пайдалану мүмкіндіктері туып отыр.

Адамзат тарихынан өзіндік орын алып, кейінгі ұрпақтың жадында мәңгі қалар тұлғалар аз болған жоқ. Олардың бір жұбы ел қамын ойлаған ерлер, Отанын, жерін қорғаған батырлардың жауға қарсы жорық жасаған қаһарман жігері, адами парасаты, ұлттық сезімі, идеялары педогогикалық тұрғыдан үлгі бола алады.Осындай тұғырлы тұлғаның бірі де бірегейі-даңқты қолбасшы, майдангер жазушы, «Кеңес одағының батыры», Қазақстанның Халық қаһарманы, аты аңызға айналған батыр

атамыз-Бауыржан Момышұлы.

Сонау соғыс  жылдарында «Отан үшін отқа түс күймейсің», «Намысты нанға сатпа», «Опасызда Отан жоқ, опасызға орын жоқ» деп ұрандаған  батыр атамыз майданда да, бейбітшілік уақытта да ел үшін ерен еңбектер көрсетіп,отаншылдық туын биік көтерген.

«Бір түннің оқиғасы», «Ұшқан ұя», «Жауынгер тұлғасы», «Қанмен жазылған кітап», «Москва үшін шайқас» сынды шығармаларында отаншылдық сезімнің, елжандылықтың, өзін-өзі бағалай білудің, ар-намыстың, сауаттылықтың айқын көрінісі берілген.

Тұлғаны тәрбиелеудегі педагогикалық ойларының басты идеясы-халқымыздың алтын діңгегі болар жас ұрпақтың өз елін жау қолына бермей, жанын Отаны үшін пида етуге даяр,елжанды,патриоттық рухы биік,намысшыл,еліне ,жеріне деген адалдығы берік,

тарихи тұлғалар өнегесі.

Б.Момышұлы шығармалардың авторы және соғыс туралы шығармалардың кейіпкері ретінде және жауынгер-жазушының тұла бойы даналыққа тұнған тұлға ойының ұшқырлығына, тілінің өткірлігіне бас имеске шара жоқ. Ағылып тұрған шешен сөз, төгіліп тұрған көркем сөз осы кісіде.

Б.Момышұлы сөз өнерінің биік бір қиясы–қанатты сөздер. Өлеңмен өрістес шешендік сөздері мен мақал-мәтел, нақыл сөздері қиядан шауып, қиып түскен кесімді пікір тебіреністен шыққан терең ой, ұрпаққа үлгі, өнеге, өсиет бәрі-бәрі иықтаса тіркесіп даналықтың тәрбиелік мектебін түзейді.А л, ең бастысы, осынау қанатты сөз туғызуға деген шеберлік, мақал-мәтел шығаруға деген ұсталық жазушының киелі тілге деген ұқыптылығын, тіл тазалығына, суретті сөзге деген зергерлігін қалыптастырады.

Сондықтанда «Бауыржантану» оқу курсының басты мақсаттары мен міндеттері, болашақ ұрпақтарымызды рухы асқақ , терең білімді,бәсекеге қабілетті дара тұлғаны тәрбиелеу және танымдық белсенділігін арттырумен қатар сөздік қорын байытуға, өмірге, тарихи-әлеуметтік жағдайларға деген өзіндік көзқарасын қалыптастыруға ықпалын тигізері анық .

 

 

 

 

 

 

Түсінік хат

 

 

Қазақстан Республикасының еліміздегі білім беруді дамытудың жаңарған

маңызды мемлекеттік бағдарламасында атап көрсетілгендей, жеке тұлғаны қоғам өміріне құзыретті , жауапты әрі шығармашылық тұрғыда тәрбиелеу үшін жоғары сатыдағы білім мазмұнын қосымша білім берумен толықтыру негізделген. Қосымша білімнің түбегейлі мақсаты-оқушылардың ұлттық мұраларға деген көзқарасын қалыптастыру,ақыл-ойы мен  ұлттық сана-сезімін дамытып,байытуға ықпал ету,рухани дүниесін кеңейту болып табылады.Бұл мақсатты орындау үшін оқушыларды ұлттық әдеби мұраларымызбен сусындатып, көркем шығармаларды оқуға деген қызығушылығын ояту,өзіндік ой-пікірін айта білуге үйрету,Отанын сүюге,еңбексүйгіштік пен ұлтжандылыққа ,елінің адал азаматы болуға тәрбиелеу керек.

«Бауыржантану» тақырыптық оқу бағдарламасы 34 сағатқа арналған.

Сабақ тақырыптарының көлемі мен мазмұны оқушыны дамыта оқыту принциптеріне негізделеді.Сондықтан осы курсты 4 сынып оқушыларына арнап отырмын.

Оқу курсы оқушыларды Бауыржан Момышұлының  балалық шағы, өмірі, Ұлы Отан соғысы жылдарындағы қиян-кескі ерліктері туралы және бейбіт өмірдегі шығармашылығымен таныстыру. Әр сабақта өтілетін материал бастауыш сынып оқушыларының ой-өрісін, тіл байлығын, таным деңгейін арттырумен қатар жеке тұлғаның адамгершілік рухани қасиеттерін дамытуға ықпалын тигізері анық.

Бағдарлама материалдарын оқу барысында оқушылардың берілген тақырып мазмұнын меңгеруін және өзіндік ой-өрісін байқау мақсатында жұмыс дәптерінде

тапсырмаларды орындау негізге алынған.Дамыта оқыту, оқу және жазу арқылы сыни тұрғыдан ойлау әдістерін тиімді пайдаланып, қанатты сөздерге мән беру, пікір айту, талдау жүргізу, ой толғау немесе эссе жаздыру көзделеді.

Бұл оқу бағдаламасында жеке тұлғаны қоғам өміріне құзыретті, жауапты  әрі  шығармашылық  тұрғыда тәрбиелеу.

Бағдарламаның түбегейлі мақсаты-оқушылардың ұлттық мұраларға деген көзқарасын қалыптастыру, ақыл-ой мен ұлттық сана-сезімін дамытып, рухани дүниесін кеңейту.

Оқу бағдарламасы негізінен танымдық мақсатты көздегендіктен өтілетін материалдар оқушылардың түсінуіне ыңғайланып алынған. Сондықтан да курс материалдары жазушының шығармаларынан, түрлі естеліктерден, баспасөз беттеріндегі мақалалардан, әдеби оқулық беттерінен оқушының игеру мүмкіндігіне  іріктелініп алынған.

Курста оқытылатын материалдар оқушылардың қызығушылығына,

саналы түсінуіне,өзі үшін өте маңызды екенін ұғынуына  негізделген.

Курсты оқыту әдістері мен формалары  әр түрлі: әңгімелеу, түсініп оқу барысында баяндау, рольдік оқу, дамыта оқыту, оқу мен жазу арқылы сыни тұрғысынан ойлау,үзінді және пікір,эссе жазу,бірігіп оқу, топтастыру, сәйкестендіру т.б. әдіс тәсілдерді қолдану.

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

«Бауыржантануға» арналған  тұжырымдық  бөлім

 

 

 

4 сыныпқа арналған «Бауыржантану» оқу курсы негізгі ІV тұжырымдық бөлімнен тұрады.

     І-бөлімде батыр атамыздың «Елім деп туған ерлер бар»  7 сағаттық  тақырыппен берілген және «Ақиқат пен аңыз» қалай жазылды?», «Батырдың мінезі», «Менің атам Бауыржанның сарбазы», «Генерал Панфилов», «Бәукеңнің қасиеті» сияқты

тақырыппен берілген мәтіндер мен әңгімелер.

ІІ-бөлімде  «Дара батыр, дана — Бауыржан Момышұлы» 7 сағатпен, бұл бөлім

«Бауыржанды жоқтау»,  «Қол бастаған батыр», «От шашқан жанарында …»,

«Ащы жылдар», «Бауыржан», «Тіліме табынып өтемін», «Елдік пен өрлік»  сынды тақырыптармен берілген.

ІІІ-бөлім «Қазақтың қарапайым бір ұлымын, жанымды арым үшін құрбан еткен»

12- сағатпен, тақырыптары  «Өйтпесе Баукең бола ма?», «Тәтті өрік», «Қазақтың қарапайым бір ұлымын…», «Шерағаның батасы», «Алғыс», «Желаяқ бала», «Қазақстан қуанышы тоқайласқан үйде», «Бауыржан еліне сәлем», «Баукең-аға, біз-іні едік», «Естелікке толы ғұмыр», «Бауыржан» тақырыптарымен берілген.

ІV-бөлім «Ердің туы-намыс» 8 сағатпен, «Үні кетпес құлақтан», «Балалақ шақтың бақыты», «Батырмен бір кездесу», «Бауыржан Момышұлының суретшілігі», «Ержан құлағанда», «Алтыншы сезім», «Батыр ағам Бауыржанға», «Ұлы бабаның әскери доктринасы»  тақырыптарымен беріліп , барлық сағат саны 34, аптасына 1 сағаттан өтіледі.

Оқушы тіліне  ыңғайланып, жеңілденіп берілген мәтіндерден мен әңгіме, өлеңдерден

тұрады. Берілген мәтіндерден мен әңгіме, өлеңдерді түсініп, мәнерлеп оқу және жаттап алу сияқты тапсырмалар барлық бөлімдерде талап етіледі. Әр сабаққа арналған жұмыс

дәптерінде  тапсырмалар берілген.

Б.Момышұлының ұлы тұлға екенін таныстыра отырып, батырдың өз отанына қосқан

үлесін, ерліктерін, бейбіт өмірдегі жазған қолтаңбалары туралы  оқушылардың оқып – үйренуіне мүмкіндіктер жасала отырып,  оқушыларға батыр бабамыздың ерлік дәстүрлері, ұлттық тәлім-тәрбиесі, өнегесі, ұлағатты асыл сөздері, бір қақпайлары туралы материалдармен  қамтыған  тапсырмаларды  орындаудың маңыздылығы  жөнінде теориялық білім беруді мақсат еттім.

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

Бағдарламаның ақпараттық-әдістемелік  бөлігі

 

 

 

 

 

 

«Бауыржантану» атты пәннің бағдарламасын жүзеге асыруда бастауыш  сыныптарда

 

 

 

негізгі деп аталатын  ана тілі , қазақ тілі   пәндері

 

 

үнемі өзара байланыста болады.

 

 

 

Оқушылардың білімдері мен біліктерін анықтау барысында:

 

 

— сұрақ-жауап;

 

 

— батырдың өмірі мен шығармашылығына байланысты эссе, әңгіме жазу, мәтін құру, мәнерлеп оқу, жаттап алу,  қорғау, талдау;

 

 

— әрбір тақырып бойынша: ой толғау, пікір, эссе, әңгіме жазу, өлең-жырлар, мақал-мәтелдер  арқылы  курсты меңгеру деңгейі  анықталады.

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

Жамбыл облысы Тұрар Рысқұлов ауданы

Каменка ауылы Б.Момышұлы атындағы

шағын орталықты орта  мектебінің

бастауыш сынып мұғалімі

Нақысбаева Күнсұлу Есмаханқызының

жалпы орта  білім беретін  мектептің

бастауыш сатысы 4 сыныбына дайындаған

«Бауыржантану» атты авторлық

бағдарламасына

 

 

 

Рецензия

 

 

Тәуелсіз елімізде оқушыларға бүгінгі күн талабына сай ұлттық  тәлім-тәрбие, білім беруде халқымыздың бай мәдени мұраларын, педагогикалық  ой-пікірлерін,

жинақталған ұлттық құндылықтарды зерделеп, жүйелеп, оқу-тәрбие үрдісіне пайдаланудың маңызы зор. Маңызды мемлекеттік бағдарламада атап  көрсетілгендей, жеке тұлғаны қоғам өміріне құзыретті, жауапты әрі

шығармашылық тұрғыда тәрбилеу үшін қосымша білім берумен толықтыру қажет.

Осы мақсатта  «Бауыржантану» 4 сыныпқа  арналған бағдарламаның  негізгі идеялары  Б.Момышұлының таным-тәрбиелік мәні  зор көркем  туындылары, ақын-жазушы, қаламгерлеріміздің  отансүйгіштік ,  ұлтжандылық , соғыс тақырыбына  жазған  мақалалары, өз халқының мәдени мұраларын, салт-дәстүр, әдет-ғұрыптарын, ерліктері мен өнегелерін, соның ішінде патриоттық — ерлік  дәстүрлерін оқушылар бойынан табу  негізделген.

Б.Момышұлы  еңбектерін меңгертуге байланысты жасаған әдістемелік  ұсыныстары, яғни оқулық , жұмыс дәптерлерінде оқушыларды  ұлттық   әдеби мұралармен сусындатып, көркем шығармаларды оқуға, өзіндік ой-пікірін айта білуге үйрету, адамгершілік пен имандылық, өзін және отбасын, Отанын сүюге, еңбексүйгіштік пен ұлтжандылыққа, елінің адал азаматы болуына жетелейтін тәрбиелік мәні зор  еңбектер енгізілген.

Оқулықпен, дәптермен жұмыс істеудің тиімділігі мұғалімнің әр оқушыны бақылауына, қай оқушымен қалай жұмыс істеуге болатындығын зерттеуге, кімнің неге икемі бар екендігін анықтауға бағыт-бағдар береді.

Нәтижесінде оқушы бойында барлық жақсы қасиеттер мен құндылықтар,

белсенді  де іскер, елін,  жерін, Отанын  сүйетін  патриот қалыптасары анық .

 

 

 

 

 

Рецензент                                                         Б.Момышұлы атындағы шағын

орталықты орта мектебінің

мектеп директорының ғылыми-әдістемелік

ісі жөніндегі орынбасары

Раушан  Бақбергенқызы Танатова

 

 

                       

 

 

 

 

Оқу  пәнінің  негізгі мақсаты:

   

  1. Қазақ халқының батыр ұлы Б.Момышұлының балалық шағын, өз Отанына қосқан үлесін,Ұлы Отан соғысындағы ерліктерін,бейбіт өмірдегі жазған қолтаңбалары туралы оқушыларға білм беру.

 

2.Сөйлеген сөздері мен қанатты қағидаларын, адамгершілік парыз бен сезім туралы тұжырымдарын зерделеп таныстыру.

 

  1. Аты аңызға айналған батыр атамыздың үлгі, өнеге алар шығармаларын меңгерте отырып, туған жерін қорғауға, яғни Отанын сүюге, оны өркендетуге,  іздемпаздық  іс-әрекетке баулу, шығармашылық қабілетін дамыту, патриоттық тәрбие беру.

 

 

     

                                                            Міндеттері:

 

  1. Оқушыларды Б.Момышұлы еңбектерімен таныстыра отырып , ерлік пен өрлікке, әділдік пен адалдыққа, даналыққа, шешендікке баулу;

 

  1. Оқушылар бойында туған жерге деген сүіспеншілікті нығайтуға ықпал ету;

 

  1. Оқушыларды өз ұлтының біртуар перзенттерін құрмет тұтуға тәрбиелеу;

 

4.Өз беттерінше қосымша білім алуға ұлттық құндылықтарын бағалауға оқу мен жазу арқылы сыни тұрғыдан ойлауға үйрету;

 

  1. Оқушы бойында өз тілін құрметтеу, туған топырағын шексіз сүюге, жарқын болашағына адал қызмет етуге баули отырып тәрбие беру;

 

 

                     

 

                                                                       Дәріс сабақтары:

 

— оқушыға батыр бабамыздың ерлік дәстүрлері, ұлттық тәлім-тәрбиесі, өнегесі, ұлағатты асыл сөздері ,бір қақпайлары,туралы материалдарды  қамтыған бағдарлама мазмұны жөнінде теориялық білім беруді мақсат етті.

 

-батырдың өскен ортасын, халқы үшін атқарған қызметін,Ұлы Отан соғысы туралы шығармаларының тарихи маңыздылығы мен құндылығын түсіне  білуді  мақсат етіледі.

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

   

 

Оқушы білімін бағалау

 

Егемен елімізде жүзеге асырылып жатқан ілгерілеу саясаты қоғам өмірінің барлық саласында түбегейлі өзгерістер енгізуде. Баланың жеке тұлға ретінде дамуы, өзіндік көзқарасының  қалыптасуы, ой-өрісінің кеңеюі, мектеп қабырғасынан басталады.

Оқушының білімін бағалау – білім берудуң мазмұны мен мақсаттарын өлшейтін өзіндік құрал ретінде қарастырылады. Қазіргі бастауыш мектеп тәжірибесінде оқушының игерген білімін , білік дағдыларын тексеру мен бағалаудың бірнеше формалары бар.

 Оқытуды бағалау – осы заман оқытуды  басқарудың  маңызы шараларының бірі болумен бірге  оқыту қимылын басқарудың маңызды мазмұны болып табылады , әрі ол оқыту реформасы мен

сапалы оқытуды жүзеге асыру үшін қызмет етеді. Сондықтан бағалау нысаны мен көрсеткіш  жүйесі арқылы, оқытуды басқару бағытын айқын көрсету қажет. Бағалау барысында ақпаратқа назар аудару керек.

    Бүгінгі күні әлемдік білім беруде оқушының  жан-жақты дамып алға басуын, мұғалімнің кәсіби өрісінің  жоғарлауын және оқу материалының үздіксіз даму жағдайын бағалаудың стандартты жүйесін орнатып ,жалпылық бағалау негізінде жүйенің алға басуы мен көп жақтан дамудағы жасырын қабілетін ашуға баса назар аудару дәріптеледі.

Сондықтан оқушының жан-жақты дамын  алға басатыратын бағалау жүйесі — өз ішінде сабақтың үйрену нысанасынан тыс, жалпы даму нысанасын да қамтып, оқушының  жан – жақты дамуына  мінездеме беретін көрсеткіш жүйесін құрып беруі қажет.

Аталған курс бойынша бағалау төмендегідей болады.

  • оқушының ортаға қойған мәселелерін, шығармашылық жұмыстарын, жазған рефераттарын обьективті түрде есепке алу;
  • оқу материалдары бойынша іздену жұмыстарын жүргізе білуге тиіс;
  • оқушының бақылау қаблетін, ақпарат алу және оны бір жақты ету қабілетін, сондай-ақ   пікір  алмасу  қабілетін  бағалау   керек;

—  оқушының өсуі мен дамуына назар аударып ,есепке  алып  отыру  қажет.

  • тіл байлығы мен ой өрісіне назар аудару қажет;
  • сауатты сөйлеу, ғылыми тілде ойын жеткізе білу  қабілеттерін  ескеру  қажет.

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

Пайдаланылған негізгі әдебиеттер:

 

1 Дара , дана батыр-Бауыржанды ұмытпаймыз мәңгілік! А.Ильясова М.Мақатаев

Өмір — өзен

Алматы-1979.

М.Мақатаев

Қазақ жырының бір жылы

\\ Жұлдыз .-1972ж.-№7

2 Бауыржан батырдың балалық шағы А.Ормантай Алматы «Мұрагер баспа үйі»

2005,-56бет

3 Батыр Бауыржан А . Байқожаев Ұлан 1998
4 Бауыржан еліне сәлем! Шәмшәбану Хамзақызы

Қытай мемл. Жазушылар одағының мүшесі,Қытай мемл. сыйл. иегері.

Ар-ай

Жастар газеті

Жамбыл облысы әкімдігі

№38(258)

5 Тіліме табынып өтемін Роза Сманқызы «Ана тілі» газеті

1990ж

6 Ұлы бабаның әскери доктринасы Кеңес Оразбекұлы «Үлан»газеті

1998ж

7 «Қазақтың қарапайым бір ұлымын…»

 

Ә.Нұршайықов «Ақиқат пен аңыз»

Романы

8 Қол бастаған батыр

 

Қалижан Бекхожин

 

«Егемен Қазақстан »
9 Батыр ағам Бауыржанға

 

 Сырбай Мәуленов Халық өнегесі
10 «От шашқан жанарында…»

 

Мұқағали Мақатаев

 

 
11 Менің атам –Бауыржанның сарбазы болған Е. Мейірбеков «Егемен Қазақстан »

2011ж

12 Бауыржан Темірше Сарыбайұлы «Ұлан» желтоқсан 2000ж
13 Жанартау Елен Әлімжанов «Егемен Қазақстан »
14 Тіліме табынып өтемін Е.Момышұлы Өнеге Ғұмыр
15 Ер тудырмай тұра алмайды М. Тоқашбаев Халық өнегесі
16 Батырлар төбесіне көтергкен батыр С.Қалиұлы Ұлан
18 Қанмен жазылған кітап Бауыржан Момышұлы Алматы «Қазақстан» 1991ж
19 Бауыржан батыр М. Мырзахметов Алматы «Жалын»1991

 

 

 

 

 

Нақысбаева Күнсұлу Есмаханқызы

 

 

 

БАУЫРЖАНТАНУ

 

4 сынып

«Бауыржантану»  курсының  ж9мыс д2птер3

 

 

А л ғ ы    с ө з

 

Бағдарлама — білімнің негізі болса, оқулық пен  жұмыс дәптері — оның көмекші құралы, қосымшасы.

Бауыржантану оқулығы және  жұмыс дәптерінің негізгі мақсаты-оқушының өз бетінше шығармашылықпен жұмыс істеуіне  жағдай туғызу, оқушыға тиянақты білім беру, дүниетанымын қалыптастыру, сонымен қатар олардың таным түсінігін дамытады. Оқулықтың  мазмұнын толық меңгергенде ғана дәптерде берілген тапсырмаларды дұрыс толтыруға болады.

Оқулықта ақын, жазушылардың еңбектері  мәтіндер, әңгімелер , өлең- жырлар  т.б түрінде берілсе , жұмыс дәптерінде сол мәтіндерге, әңгімелерге арналған  көптеген тапсырмалар беріліп отыр. Дәптермен жұмыс жасау барысында, тапсырмаларды орындау, оқулықтағы мәліметтерді талдау арқылы оқушылардың алған білімдері тиянақтайды. Сұрақ-жауап, тапсырмаларға жауап дайындау оқушылардың білімін, ойлау қабілетін дамытып, ана тіліне деген қызығушылығын арттыра түседі және ойын дамытады.

Оқулықпен және дәптермен жұмыс жасау барысында оқушы ізденуге, шығармашылық жұмыстар жасауға үйренеді. Әрбір жұмыстан соң өзін-өзі бағалауға, өзіне сын көзбен қарауға, өз қателігін түзетуге дағдыланады.

Осы  оқулықтағы  мәтіндер,  әңгімелер, өлең-жырларды  және дәптерді

 

толтырғанына  қарап,  оқушының  күнделікті  сабаққа  дайындығын, тақырып

 

мазмұнын  меңгергендігін  бірден  айқындауға  болады. Сонымен  қатар

 

оқулықты  меңгеру  барысында  оқушының  ана  тіліне,  яғни  тілге   деген

 

қызығушылық  сезімдері   дамиды,  қалыптасады.

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

Жас дос !

 

 

 

 

 

Бауыржан аталарыңдай аты аңызға айналған  даңқты ұлын мақтан тұтпайтын, хас батырын қастерлемейтін қазақ баласы кем-де кем.

Балалардың болашағы үшін жаумен жан аямай шайқасқан батыр аталарыңның Ұлы Отан соғысы кезіндегі ерлік істері мен артында қалдырған мол жазушылық мұралары ұрпақтан — ұрпаққа ұлағат болып жалғаса береді.Ешқашан өз мәнін жоғалпайтын тағылымды да тәлімді сөздері батыр атаның тілегі, артында қалдырған өсиет-батасы деп қабылдап, әрқашан жадыларыңда ұстап жүріңдер.Осы  оқулық пен бағдарлама  білімнің  негізі болса, жұмыс дәптері оның көмекші құралы болады. Оқулық пен бағдарлама мазмұнына қарай дәптерде  берілген тапсырмаларды  дұрыс  орындай аласыз.

Сондықтан мына ережелерді естен шығарма :

  • алдымен тақырыпты түсініп, мазмұнын білу;
  • дәптерді қатесіз асықпай толтыру;
  • берілген сұрақтар мен тапсырмаларды оқып-түсініп алған соң ғана оған жауап іздеу;
  • дәптердегі тапсырмалар, сұрақтар, сызба-нұсқалардың бірін қалдырмай ұқыпты толтыру;
  • өлең , тақпақтар мен нақыл сөздерді жаттап алу;

Сенің осы дәптерді толтырғаныңа қарап , күнделікті сабаққа дайындалғандығың ,тақырып мазмұнын меңгергеніңді бірден айқындауға болады.

Әр тапсырманы жауапсыз қалдырмай, ұқыпты орындауға тырыс.

Дәптер саған оқулықпен жұмыс жасауға, қосымша оқулықтарды пайдалануға үйретеді.

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

Шартты белгілері

 

 

 

 

 

                          —  Cөз-жебе   «Қорамсақ»

                                *  — жаттап ал

                                *  — мәнерлеп оқы               оқушы қалауы

 

 

 

«Даналық мәйектер»

 

 

 

                     Тәртіпке бас иген құл болмайды

 

 

                      Батырдан қалған асыл сөз

 

 

 

 

                          — мәтіннен тауып жалғастыр

 

 

 

 

             *   — әңгіме жаз

                            — эссе жаз

                           

 

 

 

 

 

 

  • түсініп оқы
  • жаттап ал
  • мақал-мәтелдер
  • өлең, жырлар

 

 

 

 

 

 

                                                            1-сабақ

Сөз-жебе

                                                                       Қорамсақ

Ерлер де бар қайратты,                             Садақтың оғын қайратқан.

Дұшпанға шапқан кешегі,                         Дабылы күшті ерлер бар,

Аждаһадай айбатты,                                   Қайраты асқан шерлер бар.

Жауын талай жайратқан,                            Мейманасы тасқан дұшпанды

Жер тістеткен  ерлер бар.

Қашаған Күржімжанұлы

(1841-1929)

                                                 

                                                         Тәртіпке бас иген құл болмайды

 

Тізе бүгіп … жүргеннен, тік жүріп … артық.

 

          Баукең қолын созып, ………………………………………………………………………………………………

………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………….

 

Батырдан қалған асыл сөз

 

Халқыңның тарихын, дәстүрін, салтын, әдет-ғұрпын … тоқы және оны  …  ,  …  үйрет.

(есіңе, ойыңа, жас, кәрі сөздеріне мәндес  сөздермен алмастырып жаз)

 

Жиырма жас-тарихи  …  жасайтын жас

Осыған әркез дайын болу керек.

(батырлық , ерлік сөздерінің тиістісін қой)

*«Ерлік» тақырыбына әңгіме  жаз.

………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………..

 

 

 

Тіліміздің бұлағы ,

Тірліктің  ел жүрегі,

Ана тілін сүйемін,

Отан үшін күйемін

 

Қайрат етер мезгілде,

Жүк көтерер  — бол,

Ақыл айтар мезгілде

Мың жасаған — бол.

 

 

Түйе, қария  сөздерін  мәндес  сөзбен  алмастырып, тиісті орнына қой.

 

 

 

 

2-3 сабақ

Сөз-жебе

                                                                       Қорамсақ

Алдарыңда жақсылар,                                    Сәлем берер жеңменен.

Ақының сөйлер өрлеген.                                Бір өзің қайда барасың,

Қарыз болсаң жаманға,                                  Адамсың халық , елменен.

Жүгіріп келер дембе-дем.                              Ақын-елдің тұлпары,

Болымсыз туған бозбала,                               Кетпейтін басы кермеден.

Кісі айыбын тергеген.                                     Көрген соң жаңа күндерді,

Дәулет берсе жаманға,                                     Көңілім өсіп желдеген.

Майлықожа

(1835-1898)

Тәртіпке бас иген құл болмайды

 

Халықтың игі дәстүрі – біздің ең  ….  мұрамыз.

Халық тәжірибесі  тек бізге ғана емес, біздің келер ұрпағымыз үшін де …. қасиет.

 

(керекті сөздерді орнына қойып жаз: асыл, қымбат)

*«Отан» тақырыбына әңгіме  жаз.

……………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………….

……………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………….

……………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………….

 

Батырдан қалған асыл сөз

Әрбір іс-әрекеттің тууына түрткі болар себеп бар. Адамның әр харакетінен  осының жан дүниесінің  сыры аңғарылады.

Көп тұрған … сасиды,

Ойламаған … сасиды .

(керекті сөздер: су, ми)

Менің  астыма мінген атым бар …………………………………………………………………………………..

……………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………

 

 

Ат жаманы …  қалдырар,  жолдас  жаманы …  қалдырар.

Жақсы — жаныңа жолдас, …  — …  … .

Ылғи алтын іздеме ,

——- оған тола алмас.

Сұлу сөзге құл болма,

——-  онда көп болмас.

( анызақ, кіткерез )

Тіл бар жерде өмір бар

Ана тілің арың бұл,

Ұятың боп тұр бетте.

Өзге тілдің бәрін біл,

Өз тіліңді  құрметте.

 

 

 Қ.Жұмағалиев

 

Мен соғысты жек көрем!

Мен соғысты жек көрем!

Мен соғысты

Жек көрем!

Көкем айтып отарса,

Кім қасірет шекпеген,

Кім көз жасын төкпеген! …

Күні ертең — ақ ержетем!

Қиялымды өрлетем!

Туған жерді

Әлпештеп,

Кірпік ілмей

Тербетем!

 

Жету үшін мұратқа

Сапар шегем жыраққа!

Ғұмыр бойы соғысам

Асу бермес белдермен!

Асау өзен, көлдермен!

Құлазыған шөлдермен!

Мен соғысты

Жек көрем!

Адамзатты

Жеткізем,

Арманына

Жетпеген!

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

                                                         4-5 сабақ

                                                         Сөз-жебе

                                                          Қорамсақ

Енді бүгін қарасам,

Айналам бақыт кең жатыр.                       Орыс пенен украйн-

Бірімен-бірі туысқан,                                 Терезесі тең жатыр.

Қол ұстасқан ел жатыр.                             Алатау, Кавказ ұласып,

Қырғыз, қазақ, өзбектер-                           Баурайы бұйрат кең жатыр.

Моңғол, ұйғыр, дүнгендер,                       Бақыттың әні асқақатап,

Армян, тәжік, грузин                                 Құлаққа даусы кеп жатыр.

Жамбыл Жабаев

(1846-1945)

 

Тәртіпке бас иген құл болмайды

 Әдепсіздік —  … ,

Ептілік те- … .                     (  кілре , кідзіслә )

 

Барлық —— пен барлық —- ұлы және тамаша  нәрселерді жасауға қабілетті. Әрбір азамат өз ұлтын сүюге  тиіс және өз ұлтына деген  терең  —— мен  —- сезімі

арқылы басқа  ұлттарды танып, құрметтеп оларды  —-  білуі қажет.

(керекті сөздерді орнына қойып жаз: халық, ұлт, сүйіспеншілігі, мақтаныш, сүйе)

 

*«Ана тілі – тіл құдіреті» тақырыбына  әңгіме жаз.

……………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………….

……………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………….

……………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………….

 

 

Батырдан қалған асыл сөз

Тіл дегеніміз- қай халықтың  болмасын  ——, ——— ғана тағдыры емес,—— де тағдыры.

(керекті сөздер: кешегі, бүгінгі, бүрсігүнгі)

Сонда талай орыс, …………………………………………………………………………………………………

………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………….

 

Айналайын халқымнан,

Айналайын даңқыңнан.

Ана тілдің бағасы,

Қымбат екен алтыннан.

 

Ана тілім — ар тілім

Жанардағы жарқылым,

Жүрегімде сақталған.

Ән жыры бол халқымның.

 

 

 

 

6-сабақ

Сөз-жебе

                                                                       Қорамсақ

Боз ағаштан биік мен едім,

Бұлтқа жетпей шарт сынбан.

Ел құтқарар ер едім,-

Жандаспай ақыры бір тынбан,

Томағалы сұңқар мен едім,-

Толықсып жауға шапқанда,

Бір озғанмын жұртымнан

Махамбет Өтемісұлы

(1804-1846)

 

Тәртіпке бас иген құл болмайды

 

Ерлік елеусіз —- .

——  еңбек  тірек болмаса , ойға —-, қырдан аса алмаймың.

 

( нысамлақ, еккеліт, пыламо)

Қара қазақ ұлымын,………………………………………………………………………………………………………………………        …………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………

 

Батырдан қалған асыл сөз

 

Сәбиді қанша рет сүйейік , бәрібір  …  қанбайды.                   мейіріміміз

От басының  ….  — Отан өнегесі.                                                   өнегесі

 

 

 

 

Отан

 

 

 

 

 

 

Жүйрік тілді ақын бол!

Жақсыларға жақын бол.

Достарыңмен тату бол,

Дұшпаныңа қату бол!

 

Ұсақ болма, ірі бол,

Өз ортаңның гүлі бол.

Ата-анаңның көзінің

Сөнбейтұғын нүры бол!

Кім болсаң да, әйтеуір,

Азаматтың бірі бол,

Туған елдің ұлы бол!

 

 

 

 

7-сабақ

Сөз-жебе

Қорамсақ

Ер деп атақ алмайсың,                              Шыға алмассың ынтығып.

Алмас семсер асынбай,                             Шығам деген өріңе,

Кезенген жауды қашырмай,                     Садақ сыртты, күлшек сан,

Асудан ары асырмай,                                Тобышақ атты сайламай.

Бара алмассың ынтығып,                          Көркем болса көңілің,

Көңілге алған жеріңе,                                Алақандай жер үсті,

Болат найза қайрамай,

Дулат Бабатайұлы

(1802-1871)

Тәртіпке бас иген құл болмайды

Таяқтан тайсалмасаң,

——      сескенбесең,

Жеңдім дей бер.   ( недресмес)

 

Еңбегіміз —— болсын, қамбамыз —— толсын.

Тіл тазалығы үшін —— ешқашан толастамақ емес.

Жұбататын да, жылататын да ——.

(керекті сөздерді орнына қойып жаз: өністі, астыққа, күрес, сөз.)

 

Сөйтіп,………………………………………………………………………………………………………………………………………………. …………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………

 

 

Батырдан қалған асыл сөз

Ерді  —— үшін,

Жігітті жұрт үшін ——— мақта,

Ежелден ер тілегі —  ——— тілегі,

Адал ұл ер боп туса — ——- тірегі.

Қол жайып шын ниетпен берген бата,

Шаршаған  жауынгерге бел тірегі.  (көп нүктенің орнына: халық, жұрт,

*«Туған өлкем-тұнған шежіре» әңгіме жаз.

……………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………….

……………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………….

…………………………………………………………………………………………………………………………………..

   

Халқына ол да бағлан, ол да батыр,

Халқындай ол да кеніш,ол да нақыл.

Қайыспас қара емендей қайран ерді

Халқына теңеу мәні сонда жатыр.

Сүңгіген ақ боз мініп сезім отқа,

Сардардың жұта алмайдысөзін оқ та.

Қолпашты көтермейтін өмірінде,

Мақтауға болады енді өзі жоқта.

                                                   

                                                                       8-сабақ

Сөз-жебе

                                                                     Қорамсақ

 

Жан қиыспас дос болсаң,

Сыйласумен жүрерсің.

Кемісі болса кешіріп,

Татуласып жүрерсің.

Сырттан айтқан сәлемің,

Мақұлдасып жүрерсің.

Ұзатпай қал сұрасып,

Жақсы, жаман іс болса,

Ақылдасып жүрерсің.

Құлан Алдабергенұлы

(1863-1934)

Тәртіпке бас иген құл болмайды

Бұқсаң  — …,      тығылсаң  …  .

Именсең — езді, өлдім дей бер. (сұқты, тықты)

 

Иман жоқ!

Ар-ұят жоқ жауызыңда,

………………………………………….

………………………………………….

………………………………………….

………………………………………….

…………………………………………

…………………………………………

………………………………………….

                                          Батырдан қалған асыл сөз

Жалғыз…….. — жалғыз жан,

Майданға тұлға бола алмайды,

Азынап жалғыз арыстан,

Орманды билеп ала алмайды.

Жалғыз ……. болғанша,

Жалпы  ……… болғаны

Ел сипаты, ер сыны

Әрине …….. — …….   ғой

Бастаған  ……..  —  ер пірі.  ( көп нүктенің орнына : ерлік иесі   ………….. )

*«Әке көрген — оқ жонар» әңгіме жаз.

………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………

…………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………

………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………….

 

 

Батыр ұл есімдері сақталады

Жыр болып жүректерде жатталады.

Ғасырдан ғасырларғы  аңыз етіп.

Ұрпағы мәңгі бақи мақтанады.

                                                              

   

                                                                      9-сабақ

Сөз-жебе

                                                                      Қорамсақ

 

Тұлпар туған құлыншақ ,                Халқың тозып, кем болмас,

Ерсіз болар деймісің.                       Әділ болса ұлығы,

Орын тапқан ер жігіт,                      Сары аязда қата ма

Жерсіз болар деймісің.                     Қанардың аққан тұнығы?

Орда тігіп орнаса,                             Қап түбінде жата ма,

Төрсіз болар деймісің.                     Болаттың асыл сынығы?

Ақтамберді жырау

(1675-1768)

 

 

Тәртіпке бас иген құл болмайды

 

Солдат ерлігін ұрлау — адам бейнесіндегі  …  ең сорақы қылмысы.

( ңыннауйах)

Батырдан қалған асыл сөз

Мақтанбағың мас болып,

Абырой алсаң табысқа.

Қоян болма тығылып,

Жау көргенде қамысқа.

………..               ақырып,

………..                ақылдан,

Елемей көзге жалпыны,

Айрылып қалма жақыннан.  (арыстансынба, данышпансыма )

 

Қазақтың мұзды балақ

………………………………………………………………………………….

……………………………………………………………………………………

…………………………………………………………………………………….

…………………………………………………………………………………….

…………………………………………………………………………………….

 

 

жан рухы, жүректердің жүрегі

арман мен даңқ шыңы

инабаттылық негізі

ПАРЫЗ         сенімділік тірегі                                                    ———

өжеттік баспалдағы

ерлік рухы

 

ар-ождан іргетасы

 

 

 

 

      «Батырлық, ерлік» туралы  өлеңді жатқа айт.

 

 

 

10-сабақ

Сөз-жебе

Қорамсақ

 

Бақдәулет, мал бітерде  ырыс қонар,                     Көп көрініп жау қашырар,

Ынтымағы ағайынның дұрыс болар,                     Көмектеп қонақ аттандырар.

Бала пайдакүнем болар,                                          Адамы қырлы болар,

Жалшы жауынгер болар,                                         Малы түрлі болар,

Қыз қылықты болар,                                                 Иті үреген келер,

Келін епті болар,                                                      Тіркеген малы жүреген келер.

Шал ақын

(1748-1819)

 

Тәртіпке бас иген құл болмайды

 

Ел дегенде …

Жұрт дегенде … қызмет еткін.

Жерге тер төгіп, халыққа қан … қызмет ет.

(езіліп, жұмылып, төгіп)

Батырдан қалған асыл сөз

 

Батыр батыр емес, бастаған батыр.

………….   ала алмайсың,

Ақылмен, …..  алғын.

Өмір сүргің келсе, сүріне істе.

(  көп нүктенің орнына:  ұрыс, шу- …….. , қулық — ….. , сөздеріне жуық мәндес сөздермен алмастыр

 

Бере алмай кетем  бе деп  күдіктенем …

………………………………………………………………………..

………………………………………………………………………..

………………………………………………………………………..

………………………………………………………………………….

 

 

Айқастың асқан талай ауыр жолын,

Ағындап ақбоз атпен Бауыржаным,

Қиында қырандардай , қайыспас ер,

Қашанда риза саған бауырларың.

Басқарып отызында полкті өзі.

Бес рет құрсауды да бұзып Баукең,

Бес рет Крюкованы  да алыпты өзі.

 

 

 

 

 

 

11-сабақ

Сөз-жебе

Қорамсақ

 

Бір сөз айтсаң жақсыға,                          Өзін-өзі мақтайды.

Аталы сөзге тоқтайды.                            Көкірегі соқырға,

Бір сөз айтсаң жаманға,                          Өмірде таң атпайды.

Өміріңді ұқпайды.                                   Шешеннің сөзі шын асыл,

Надандықтың белгісі,                              Қап түбінде жатпайды.

Жанқұтты шешен

(1810-1873)

Тәртіпке бас иген құл болмайды

 Тәртіп  …  үшін,

Ынтымақ  … үшін керек. (тән, жан)

 

Тәрбиелі – тәртіптің …..

ылұқ .

Тәртіпті – елдің ……

 

Батырдан қалған асыл сөз

 

… Бауырым екен деп ойлап,

Жақынның тілін алмағын.                        ақылыңмен, әділдікке

……                 құл болып

Кең толғанып, көп ойлап,

…           билік ет,

Түсініп, сезіп тармағын

 

Мына көрініс ғажап болды……………………………………………………………………………………

…………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………….

 

 

 

Құлақ екеу, тіл жалғыз,

Аз сөйлеп, көп тыңдаңыз.

 

 

…  істің басы

ең  …  де

асқан  …  жоқ                                         ең  …  да

Тілден                    асқан  …  жоқ             тіл                      ең  … та

асқан  …  жоқ                                       ең  …  да

 

 

 

 

 

 

 

 

«Бірлік, достық»  туралы мақал-мәтел айт.

12-сабақ

                                                                      Сөз-жебе

                                                                      Қорамсақ

Арзан менен қымбаттың,                               Білмесе де ойыменен

Қатар жүрген заманы-ай.                               Білем дескен, заман-ай.

Тұлпар кірмей дүбірге,                                   Өтірік күлкіге үйреніп,

Мәстек шауып бәйге алып,                            Бірін-бірі көргенде

Озып жүрген заман-ай.                                  Елеңдескен заман-ай.

Нұржан Наушабаев

(1859-1919)

   Тәртіпке бас иген құл болмайды

Жалғандықтың балын жалап  …  сүргенше,

Шындықтың уын ішіп  …  артық.

(өмір, өлген)

Батырдан қалған асыл сөз

…….    ерге – сауға, олжа – елге сауға.

…….     елеусіз қалмасын.

( мәртебе, батырлық сөздерінің жуық мағынасын тауып. Көп нүктенің орнына қой

 

Бұрқ  етіп, бір бұрылса бура бетпен,

………………………………………………………………..

…………………………………………………………………

…………………………………………………………………

* «Туған   жер» тақырыбына әңгіме жаз.

………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………

…………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………

………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………….

 

Ту тігілді халқымның бүгін бағына ,

Жас өрендер желбіретіп нық ұста!

Ғасырларға жалғастырып елдікті,

Дақ түсірме ата-баба рухына.

Үлгі бізге аталардың ерлігі,

Ұлағаты, өнегесі, еңбегі.

Тәуелсіздік туын ұстап жоғары,

Бүгінгі ұрпақ болар елдің ертеңі.

                                                                                                    …………

 

                                                          ……..                    Туған жер               ………..

 

 

                                    ………….

 

«Туған жер» туралы өлеңдер оқы.

 

13-сабақ

                                                                       Сөз-жебе

                                                                        Қорамсақ

Бағаналы орда, басты орда,                      Ел жайлауға шыққан жұрт.

Байсал орда қонған жұрт.                         Бас, аяғың бай болып,

Қара түлкі қармалжық                              Бәсеке дәурен сүрген жұрт.

Қас сыпайы киген жұрт,                           Көп жылдарға бек сақтап,

Ақсары атан аспалап,                                Есен болған құтты жұрт.

Бұқар жырау

(1668-1781)

 

Тәртіпке бас иген құл болмайды

 

Тәртіп ….. үшін, ынтымақ ….  үшін керек.

Тәртіпке бас иген ….  болмайды,

Тәртіпсіз  …. болмайды.

 

( тиісті  сөздерді көп нүктенің орнына қой: тән, жан, құл, ер)

 

Батырдан қалған асыл сөз

 

Тіркескеннің тізесін бүктірген ер.

Белдескеннің белін сындырған ер.

Қала жігітінің соңы болғанша, ауыл жігітінің алды бол.

 

 

… «Балам тіл жетімдігін көрмесін, ел жұртынан жат болмасын»,  ……………………..

……………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………

*«Бар байлығым-тілімде» әңгіме жаз.

………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………

…………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………

………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………….

 

 

 

 

 

 

 

          

Тілімде менің

Байлығы жатыр ғаламның,

Қаныма сіңген, жаныма сіңген

Кеңдігі жатыр даламның.

 

 

Тілімде менің

Бабамның батырлығы да,

Махамбетпенен

Абайдың ақындығы да

Дүниеге келе

Айқайды салған іңгәлап

Тілімде менің сәбидің батылдығы да!

 

 

 

и …………. қ

 

б …………. қ

 

 Тілімде менің          т ………… қ

 

і …………… к

 

о ………….. қ

 

т ……………к

 

ш ………… к

 

к ………… к

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

14-сабақ

Сөз-жебе

                                                                      Қорамсақ

Татулық болар береке,

Қылмасын жұрт келеке,

Араз болсаң алты ауыз

Еліңе кірген әреке.

Талпынып салдым егінді,

Ішсін деп әркім тегінді,

Ақылың барың ұғарсың,

Ойың болса сезімді.

Ақтанберді жырау

(1675-1768)

 

Тәртіпке бас иген құл болмайды

 

Именіп жүріп керген …

Қарсыласып жүріп көрген  …  артық.

Керекті сөздер: (игілітен, жақсылықтан, бейнет, іс )

 

Біздің қазақ интеллигенциясы … ашытқысы, … ұйтқысы бола білуі  керек.

(ңытқыдзысра, ңытқыдлышмыйұ)

 

 

Батырдан қалған асыл сөз

  

  Батырлық – табиғаттың бере салған сыйы емес, бұл патриоттың өз борышын орындау үшін қауіп-қатерге  қарсы баруға ……………………………………………………………….. ………………..

 

…Ұлт мүддесін, ……………………………………………………………………………………………………….

……………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………

………………………………………………………………………………………………………………………………………..

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

       

Ана тіл айналайын, жаным менің,

Бұлқынған бойдағы ыстық қаным менің,

Елдігім, еркіндігім, ерендігім,

Ақыл-ой, орда сезім тереңдігім.

Аспаным сеніменен арайланып,

 

 

 

Нұрланар сеніменен келер күнім.

Ана тіл – халықтың бас қазынасы,

Кез-келген ұқпас мұның мағынасын.

Дүниеде астан асыл ештеңе жоқ,

Тілге де аспен бірдей табынасың!

 

 

Кестені толтыр. Б.Момышұлы туралы жазған жазушылар.

 

Қазақ жазушылары

 

Орыс жазушылары Оның ішінде батырлар Еңбектері

соғыс тақырыбында

Бейбітшілік

өмірді

    М.Ғабдуллин

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

   

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

15-16 сабақ

Сөз-жебе

                                                                      Қорамсақ

 

Әлеумет, барда арманым,                    Жүйріктері баптаулы,

Жеткізе алсақ сарынын.                       Найзалары саптаулы,

Тарихтан, ескі ақпардан                       Сауыттары сақтаулы,

Қазақ бір деген ел едік,                        Ерлердің сойы бар екен,

Қайырлы халық атанған.                      Бірінен бірі мақтаулы.

Қашаған Күржіманұлы

(1841-1929)

 

    Тәртіпке бас иген құл болмайды

…  сезім-қасиетті сезім.

(Тиісті сөзді қой:  халықтық, елдік, ұлттық)

Аман қалу – қашып  …  емес,  …  мен жеңу.

Күшті қару әлсіз жауынгерді күшейте алмайды.

(улытұқ, унағроқ)

*«Отан» тақырыбына әңгіме жаз.

…………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………

…………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………

…………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………..

 

Батырдан қалған асыл сөз

     

     Соғыс тәртіпсіздік пен берекесіздікке төзе алмайды. Әділ жазалаушылықтың  өзі  бұл … , адамды сүю дегеніміздің нақ өзі.

(көп нүктенің орнына тиісті сөзді қой)

 

… Қалада қазақша сәлемдескеніме риза болды ма, Баукең:   ……………………………………………..

…………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………

 

 

«Ана тілі – дегеніміз — сол тілде жасаған, жасап келе жатқан халықтың баяғысын да, бүгінгісін  де танытатын, сол халықтың  мәңгілігінің мәңгілік мәселесі.

«Ана тілін  тек өгей ұлдары ғана аяққа басады» — деген Ғ. Мүсірепов

Ана тілін білмеген,

Ақылы жоқ желікбас.

Ана тілін сүймеген

Халқын сүйіп жарытпас».

 

-Өнер де ойда, білім де

Өркендер ана тілінде

Ананың тілін сүйгендер

Саналы білім үйренер.

 

«Туған елім-тұғырым, өскен елім-өзегім»   тақырыбына өлең, жырлар оқу.

 

 

17-сабақ

Сөз-жебе

                                                                       Қорамсақ

Жерге біткен тау пияз,                                Білсеңіз бағым болар ма?

Жегенмен тамақ болар ма?                         Сүтке біткен мінез де,

Шернеуде жазған несіпке,                          Сүйекпен кетпей болар ма?

Дария құйсаң толар ма?                              Иманнан басқа нәрсені,

Кәрілік пен мінезге,                                     Құдайдан көп сұрама.

Шортанбай Қанайұлы

(1818-1881)

Тәртіпке бас иген құл болмайды

Өз ұлтын сүю — өзге ұлтты  .  .  .   .

(керекті сөздің тиістісін қой: жақсы көру емес немесе  жек көру емес)

*«Әке көрген оқ жонар» тақырыбына әңгіме жаз.

…………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………

…………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………

 

Батырдан қалған асыл сөз

Еліңді сүйсең ерлік істейсің

Батырға  …  дарымайды.

Батырға  …  жоламайды

Батылдықты айт,  …  айт,

Батырлықты айт,  …  айт. ( керекті сөздердің тиістісін қой: ерлікті, бірлікті, оқ, жау)

Момыш жан-жағына қарап еді, ………………………………………………………………………

……………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………

                                                                    Қайқаус

            … Ей, перзентім, ата-анаңды ешқашан ренжітуші болма… Олардың

көңіл-күйіне қаяу салып, қапаландырмағын.

Сені жан-тәнімен жақсы көріп, тәрбиелеп жүрген ата-анаңның көңілін қалдыратын құрттай іс жасасаң, сен ешқандай да жақсылыққа лайықты  жан емессің. Өйткені кімде-кім  ата-ананың  жақсылығын білмесе, басқа біреудің жақсылығын да бағаламайды…

  • Бұл кімнің сөзі? Есіңе түсір.

Құт берекең – атаң қымбат,

Аймалайтын анаң қымбат.

Мейірімді апаң қымбат.

Асқар тауың — әкең қымбат.      .   .    .   .

Жаттап ал.                     Жет атасын білмеген – жетесіз.

Жеті атасын білген ұл

Жеті  жұрттың қамын жер,

Өзін ғана білген ұл

Құлағы мен жағын жер.

 

 

18-сабақ

Сөз-жебе

                                                                      Қорамсақ

Еділ, Жайық екі өзен,                         Тұлпар туған құлыншақ,

Талсыз болар деймісің.                       Ерсіз болар деймісің.

Көкшетаудың көп көлі,                      Абылай қонған кең қоныс,

Елсіз болар деймісің.                          Елсіз болар деймісің.

Бота көзді бойжеткен,                        Орда тігіп орнаса,

Жарсыз болар деймісің.                     Төрсіз болар деймісің..

Ақтанберді жырау

(1675-1768)

Тәртіпке бас иген құл болмайды

 

 

Ежелден  …  тілегі  — … тілегі,                                       ел, ер .

Адал ұл  …  боп шықса  — … тілегі.

 

 

Батырдан қалған асыл сөз

 

Тілекке еңбек …  болмаса , ойға омалып, … аса алмайсың.

Еңбегіміз  … ,  қамбамыз астыққа толсын.

(керекті сөздер: ітсінө, надрық, керіт )

 

… Батырға да жан керек деген емес пе, ……………………………………………………………………..

………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………….

*«Менің ержүрек бабаларым» тақырыбына  эссе жаз.

…………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………

…………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………

…………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………..

 

 

Соғыс жалмап аға, іні бауырды,

Зар жылатты тыныш жатқан ауылды.

Бірақ біздер өздеріңнің арқаңда

Көрген жоқпыз сол бір қырғын дауылды.

Жалғызынан айырыпты ананы,

Әкесінен айырыпты баланы.

Бірақ біздер өздеріңнің арқаңда

Көрген жоқпыз қайғы жұтқан даланы.

 

Өз елімнің басы болмасам да — .  .  .  .

Ерлік білекте емес, .  .  . .

 

19-сабақ

Сөз-жебе

                                                                      Қорамсақ

Аталы болған жаманнан,                         Қолдағы қамшың көп артық.

Өзі болған тең арты.                                 Суы ащы теңізден,

Кейінге үлгі қалдырған,                           Томар да болса көл артық .

Шешендердің тілі артық .                         Сайран етіп жүруге,

Әрбір істің қалпына,                                  Қараңғы түннен күн артық.

Аңғырттықтан еп артық .                          Таразы машхар күнінде,

Шаппайтын алмас қылыштан,                  Алла білер, кім артық?

Нұржан Наушабаев

(1859-1919)

 Тәртіпке бас иген құл болмайды

Сын … шыңдайды, … шыңдайды.

Тәртіпке бас иген … болмайды.                     (ерді,  құл, қорықақты)

Батырдан қалған асыл сөз

Терлеп  …  етпегеннің,

Тілегіне жеткенін көргенім жоқ.

Көре алмаған  …  сорлы,

Айтылмаған  …  сорлы.                  (тиісті сөздерді тауып жаз)

… Жалпы, қазақ халқының арасында…………………………………………………………………….

……………………………………………………………………………………………………………………………………….* «Аты аңызға айналған батыр» әңгіме жаз.

…………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………

…………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………

…………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………..

Ер шекіспей бекіспейді,

Ер тарықпай молықпайды.

«Көк түтінге көмемін деп көгімді,

Ес жидырмай еземін »,- деп елімді.

Келді фашист жеңе алмады бірақ та,

Бақыт үшін қаншама қан төгілді

Көрші үйіне қара қағаз келіпті,

Қайран аға қан майданда өліпті.

Ерлігіне ескерткішті орнатып,

Жолдастары басына гүл қойыпты.

Шәкәрім

Насихат

Сен ғылымға болсаң ынтық ,

Бұл сөзімді әбден ұқ .

Білгеніңнің жақсысын қыл,

Білмегенді біле бер.

Білген ердің бол шәкірті,

Білмегенді қыл шәкірт.

Үйренуге қылма намыс,

Үйретуге болма кер өнегесі.

 

20-сабақ

Сөз-жебе

                                                                      Қорамсақ

Жігіттіктің екпіні,-                                Он екі мүше сауында-ай.

Қаптаған қара дауылдай!                      Аңсары ауып сол кезде,

Күркіреп жауған көктемде,                   Әркімдер жеңсік болады-

Қара нөсер жауындай!                          Жаңа піскен қауындай.

Тұтынса берік тозбайтын,-                   Безенген жігіт сыналар-

Күдері қылыш бауындай!                     Қарындастың дауында-ай.

Жігіттікте қайғы жоқ ,                           Басылады бір күні

Қадірін біліп күте алсаң,                       Бірте-бірте сол дәуір-

Мұнарланған сағымдай.

Базар жырау

(1842-1911)

Тәртіпке бас иген құл болмайды

Батырға Сырдың суы … келмейді,

Қорқаққа  …  та кедергі,  …  та бөгет.

(сирағынан, батпақ, шалшық)

 

Батырдан қалған асыл сөз

Опасыздық жасау – ол жан-жүрек қуатымен жасаған …  мен  …  күлпаршалау деген сөз.                                            керекті сөздер: әсемдікті, қазынаң

 

… Мінезі қатал, әділдік үшін ештеңеден қайтпайтын …………………………………………

……………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………

*«Ерлік – елдің қаситі» әңгіме жаз.

…………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………

…………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………

 

 

 

Біз қашаннан ер қаһарман халықпыз,

Біз тарихта теңдесі жоқ алыппыз.

Біз күштіміз күштілердің бәрінен,

Біз сөнбейтін күн тәрізді жарықпыз.

Біздер нағыз құдіретті елденбіз,

Ғасыр көшін бастау үшін келгенбіз.

 

Байтақ Отан сияма тар қыспаққа,

Мұхиттай  жігер тасып сол бір шақта

Сұрапылдай  соқты да жау қамалын,

Жеңіс туын қадады Рейхстагқа!

                                                                 

 

 

 

 

 

 

                                                                      21-сабақ

Сөз-жебе

                                                                      Қорамсақ

Бақ қонады ұл таңдап,                       Өрге сүйреп шығады.

Қонақ қонар үй таңдап.                     Өнер қалмақ артыңда,

Қос жүйрікке жолықсаң,                    Дүниенің өшпес шырағы.

Жолда қалмас күй таңдап,                 Кісіге қылған жақсы ісің,

Талап-кісі мұраты,                             Алдыңнан барып шығады,

Майлықожа

(1835-1898)

   Тәртіпке бас иген құл болмайды

Құм ішіндегі дәнді  …  көз ғана шалады.           соқыр,

                                                                                көреген

                                                                                қырағы

 

Батырдан қалған асыл сөз

Қырағының өзі де … , көзі де  …  .

Жаныңнан күдер үзе  … , жауды жеңе алмайсың.

Жұрттың көбіне …  берілгенмен, жүрек бәріне бірдей берілмеген.

                           ( тиісті  сөзді тауып жаз: батыр-ер, жауласпасаң-соғыспасаң, ақыл-ес)

-Иә, рахмет, балам……………………………………………………………………………………………….

………………………………………………………………………………………………………………………………………..    * «Ақын — елдің еркесі, батыр — елдің серкесі»   эссе жаз.

…………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………

…………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………

 

 

                                                               

                                                                                              Т. Рахимов

Салт. Сана

Ел деп, жер деп, ата-бабам көрді азап:              Сары даладан бал қымыздың келді иісі,

Мұрасы мол ұрпағындай төр ғажап!                    Елге жүрші, біраз күнді сен қишы…

Дана күйді Ана тілдей ұқпасам                             Күй тілінде жеткізбесем сырымды

онда менің нем қазақ?!                                                  онда менің нем күйші?!

Ұрпақ барда салт та жаяр қанатын,                       Азамат деп жүр ғой мынау бізді  де ел,

Дәстүріммен танытамын Ел атын!                        Ата салтын ұмытқаннан үз күдер!

Жыр тілінде сөйлетпесем күй тілін                        Өз еліңнің Елдігімен қашанда

онда менің нем ақын?!                                                  биік болған, Изгілер!

 

 

 

 

 

22-сабақ

Сөз-жебе

                                                                      Қорамсақ

Жапанға біткен жантақты,                  Ол бір биік таумен тең.

Жәһән кезген нар жейді .                     Қайратты болса ұлығың,

Тәтті менен дәмдіні,                             Көлде жүзген құспен тең.

Қолында бұлы бар жейді.                    Жақсылардың ақылы,

Қорқақтықтың белгісі ,                        Гауһар шырақ шаммен тең.

Кең дүниені тар дейді.                          Кейбір жақсы хош болса,

Жақсы болса жолдасың,                       Қара басы ханмен тең.

                                                                                                              Дулат Бабатаев

                                                                                                                (1802-1871)

 

Тәртіпке бас иген құл болмайды

Басқаны … білгенше, өзіңді … біл.

(«жақсыға», «орташаға»)

 

Батырдан қалған асыл сөз

Елсіз ер бола ма?

Жұртсыз жігіт бола ма?

     — Қазақтың «Ерлік өлмейді»-деген сөзі бар ғой, сол рас екен……………………………………

……………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………   

*«Менің елім – батырлар елі» тақырыбына әңгіме жаз

…………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………

…………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………

…………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………

 

 

 

Сөйлеңдер ал, сөйлеңдер, ардагерлер,

Әкелер қатарынан қалған ерлер.

Жорық жолын Жеңістің тәмамдаған,

Теңдессіз тарихтағы майдангерлер.

Сөйлегенде ақылды данасыңдар.

Шежіре бұлағы боп ағасыңдар.

Асыл тастай санаулы қазынада,

Күннен күнге азайып барасыңдар.

Өтер уақыт мәңгіге тұрмас бәрі,

Сендер Отан тарихы сырластары.

Ескерткішке айналып барасыңдар,

Қайран біздің әкелер құрдастары.

 

23-сабақ

Сөз-жебе

                                                                       Қорамсақ

«Жігіттің көркі өнері»,

Уәдікке жоқ кедергі.

Жақсылардан шыққан сөз,

Алтынды-гауһар бедері.

Бақ пен дәулет тең келсе,

Адамның толар кемелі.

Жақсының жолы-жарық күн,

Жаманның жолы көмескі.

Өңкей жақсы қосылса,

Бітіреді кеңесті,

Мәмілемен іс бітер,

Бас қосып қалса көп есті.

 

Майлықожа

(1835-1898)

Тәртіпке бас иген құл болмайды

Заман — … . Теңіздің түбінде … та жүреді,  …  да жүреді.

(теңіз, шабақ, шортан)

 

Батырдан қалған асыл сөз

 

Сабырлыдан … сасады, сабырсыздан  …  қашады.                              береке, дұшпан

Батылдық — есеппен қимылдауды …  ұштастыру.                                  тәуекелмен

 

Бар екен халқы рухын жалғар.

        ………………………………………………………

        ………………………………………………………

        ……………………………………………………….

        ………………………………………………………..

*«Бар байлығым халқымның – салт-дәстүрі» тақырыбына әңгіме жаз

…………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………

…………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………

…………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………

С. Мұқанов

«Батыр інім Бауыржанға»

«Советтік саналы ер еркегі» деп,                   Білмейтін Бауыржанды жан  көргем жоқ,

«Жігіттің қыз көркемі» деп,                            Мен бұған қуанам да, таңданам да.

Бауыржан Момышұлы жер жүзіне,               Ауылдың қалды көбі аумағында

Тарапты барлық елге ертегі боп.                  Бауыржан «Катюшадай» лаулады да.

Барсам да қай құрылық, қай аралға,              Өртесті фашистерді , сондықтан да

Заманнан аз хабары бар адамда                    Таниды досы түгіл, жау жағы да..

24-сабақ

Сөз-жебе

                                                                      Қорамсақ

 

Жақсы туған жігітті,

Жаным десе жарасар.

Жақсы жігіт белгісі,

Бұқарамкн санасар.

Жақсы адамға мал бітсе,

Маңайына қарасар.

Жаман туған жігіттер,

Қара жолдан адасар.

Жақсы туған жігітке,

Бүкіл елі таласар.

 

Төле би

(XVІІ- XVІІІ ғасыр)

 

Тәртіпке бас иген құл болмайды

 

Мен де қазақпын жаралған …, …,                                       ар

Мен де … бар, мен де … бар жан тебіренткен.                  ой

Халқымның қарапайым бір ұлымын                                 сүйек

                                                                                                еттен

 

Батырдан қалған асыл сөз

Опасыздық – ойсыздық.

Әркімде аяушылық  …  болу керек.

Аяушылық  …  жоқ адам қауіпті.     ( імізес )

 

-Әй, балам, мен  Рахымжанды есіме алып, …………………………………………………………

……………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………

                                                            

                                   С. Мұқанов

           «Батыр інім Бауыржанға»

… Батыста,  жүрген  ғылым тереңінде,

Ақылын, өжеттігін, өнерін де,

Жыр етіп Бауыржанның батырлығын,

Таниды бір-ақ шындық  көлемінде.

 

Фашистті бұл батырлар қырып  жойды,

Азамат болды істері  абыройлы.

Құрметтеп сондықтан да Бауыржанға,

Жатырмыз елу жаста жасап тойды.

 

Шашуым осы-ақ болды тойға дайын,

Ел сүйген ерді мен де аймалайын!

Бауыржан ата-анаңа алғыс айтып,

Советтен сені өсірген айналайын!

 

 

25-сабақ

Сөз-жебе

                                                                     Қорамсақ

Теңізге мынау қарасам,                               Сан бақыт мұнда бүршіктеп,

Жетпейді көздің шарасы.                            Сан мұрат мұнда көктеген.

Кеткендей боп тұр астасып.,                       Оған жат қайғы-қасірет,

Аспан мен жердің арасы.                             Айтары ерлік өсиет.

Мұнда жоқ кінә-кек деген,                          Теңіздің теңіз екенін,

Мұнда жоқ шет пен шек деген.                   Тану да үлкен қасиет.

Төлеген Айбергенов

(1937-1967)

Тәртіпке бас иген құл болмайды

Қазақ тілі еш уақытта өзімен көршілес халықтың тілдерінен сорлы болып, қатардан қалып өмір сүрмегендігі , өз сыбағасын ешкімге жібермегендігі мыңдаған жыл тарихында айқындалғандай.

 

 

Батырдан қалған асыл сөз

Жақсы … жанға жақын,  …  жағымды                                                     абырой, құлаққа, сөз

Арпалысып жүріп алған …  — өмірдің ең шырын рахаты

 

… «Бәукең тек соғыста, бейбіт күнде, мамыражай тіршілікте  де ерекше  биік көрінетіндердің айқын үлгісі еді. ………………………………………………………………………………….

*«Бауыржан –тіл жанашыры» тақырыбына эссе жаз.

…………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………

…………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………

…………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………..

 

 

        Құлдық дейміз батыр деген  даңқыңа,

Сені туған қара қазақ халқына.

Қуанамыз ерлігіңе ағажан,

Дақ салмаған дана баба даңкыңа.

Ардақтаушы ем бала кезден қайысқан,

Жауға шапқан Исатайды Жайықтан

Ө. Ақыпбекұлы

Тіл мен ұлт

Тіл мен Ұлт —

Егіз деп ұқ бұларды.

Ұлт – бәйтерек,

Тіл – нәр берер құнары …

Ана тілін,

Ұлттық қаны болса егер,

Таскерең де,  саңырау да  ұғады..

Ана тілі –

Тілі анаңның бұл туған,

Қолдап, демеп,

Сүріндірмес бір сыннан…

Әке көрген,

Ананы емген мылқау да,

Ана тілмен ымдап ойын ұқтырған.

26-сабақ

Сөз-жебе

                                                                      Қорамсақ

Ұл дүненің мысалы,                   Жомарт жігіт көңілі,

Ұшып кеткен құспен тең.          Толқып соққан көлмен тең.

Өмірде көрген жақсылык ,        Жақсының айтқан ақылы,

Ұйықтап өткен түспен тең.        Қазулы сара жолмен тең.

Атадан мирас ақылың,               Мектептен сабақ алсаңыз,

Ләзім болған іспен тең.             Алуа, шекер , балмен тең.

Шал ақын

(1748-1819)

Тәртіпке бас иген құл болмайды

Өзін сыйламайтындардан …  күтпе.

Адам өміріндегі үлкен   … – бала сүю.            қуаныш

Әділдікті мойындау – …  кісінің ісі.                адал

Арлы адам … , ар-ардақтың анасы.                 ардақты

Азамат жолы — ар жолы.                                    сый

                                                                             

Батырдан қалған асыл сөз

Қайратыңа    ….

жолдас ет                                ақылыңды, әдісіңді

Әдісіңе ….

«Батырым, Бауыржаным» дейді халқым,

           ………………………………………………………………….

           …………………………………………………………………

*«Ұлт тілін ұлықтаған Баукең» тақырыбына әңгіме жаз

…………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………

…………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………..

…………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………

 

           Бейтаныспын мен сенімен Бауыржан

Шықсақ та бір байтақ қазақ бауырдан.

Ассаламағалейкум деп бас ием,

Торғын дала , күміс тәжді тауыңнан,

Бадалқалы  меруерт  көбік көліңнен,

Бетегелі жасыл  мақпал беліңнен.

Құрбылардан құлын-тайдай  тел өскен,

Гүл бағыңнан сырмал  күйі төгілген

Жатса алыс  алабұртып қан майдан,

Есіміңді есітеміз шалғайдан.

Сен сүйетін Сарыарқадан самалды,

Жетісудан сені тосып сарғайған.

 

27-сабақ

Сөз-жебе

                                                                     Қорамсақ

Алысқан алыпты шөгерген,          Жиынға түскен бұлаңдап.

Кіреуке киген береннен.               Жігіттіктің белгісі,

Айбынды ерлер көп өтті,              Алқаға түсіп сыбанбақ.

Соғысқан жаумен ден деген.        Балуандықтың белгісі,

Біздің елдің ерлері,                        Жауға шапқан ұрандап,

Қорлыққа сірә көнбеген.               Батырлықтың белгісі

Бедеу мінген астына,

Ақтан Керейұлы

(1850-1912)

                                                   Тәртіпке бас иген құл болмайды

Ар-жақсылық пен зұлымдықты, шындық пен жалғандықты, әділдік пен әділетсіздікті және басқаларды анықтайтын адамгершілік ұғым.

 

                                                   Батырдан қалған асыл сөз

Арлы адам ардақты, ар-ардақтың анасы.

Азамат жолы- ар жэолы.

 

… Мақтау сөз орнына батыр:………………………………………………………………………………..

*«Ерлік ердің қасиеті» тақырыбына әңгіме жаз

…………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………

…………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………..

…………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………

Ат басына күн туса,   ……,

Ер басына күн туса,   ….. .

Батыр жігіт …. жеңер,

Шешен жігіт … шешер.

 АР

 

 

 

 

         

Бауыржан атаға хат жазу. (мысалы мен осылай жазар едім)   

  «Бауыржан ата – біз сіздің ерлігіңізге бас иеміз. Сіздің ерлігіңізді жүрегімізде сақтаймыз және  де сіз сияқты  біз де елімізді шын сүйер азамат болып өсеміз деп  сіздің рухыңыздың алдында сөз береміз»

Бауыржан атаны қандай қырынан танимыз?

        

             Қ ………… р

             Ұ ……….з                                                    

             Ж……….ы

             Б………. р                             Бауыржан Момышұлы

             М ……….р                                   

             Қ ……….. ы

             П ……….. к

 

 

 

28-сабақ

Сөз-жебе

                                                                      Қорамсақ

 

Ереуіл атқа ер салмай,

Егеулі найза қолға алмай,

Еңку-еңку жер шалмай,

Қоңыр салқын төске алмай,

Тебінгі терге шірімей,

Тірлігі майдай ерімей,

Алты малта ас болмай…

Тебінгі теріс тағынбай,

Темір қазық жастанбай,

Қу толағай бастанбай

Ерлердің ісі бітер ме?

 

Махамбет Өтемісұлы

(1803-1846)

                                                           Тәртіпке бас иген құл болмайды

 

Құрық берсем … болма,

Шыбық берсем … болма.

Бәріненде шырағым,

Баяны жоқ … болма. ( керекті сөздер: ұл, құл, шіл,)

 

 

Батырдан қалған асыл сөз

 

Адам өміріндегі үлкен  қуаныш – бала сүю.

Әділдікті мойындау – адал кісінің ісі.

 

Мен Баукеңмен Бурный станциясындағы  орыс мектебінде ……………………………

……………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………          

 

 

        

Ерлік те көп ,

Аңыз етіп айтарлық.

Жойдық біздер,

Жаудың бетін қайтардық.

Отан бүгін мол шаттыққа кенеліп.,

Жатыр елім жүзінен нұр байқалып.

Гүл дәуренде

Күн кешейік үрейсіз

Төбемізден төнбесінші дүлей күш.

Бар мәселе

 

 

 

Бейбіт жолмен шешіліп,

Ұранымыз:

Тыныштықты тілейміз.

*Тіл туралы мазмұнды ойлар.

 

 

 

 

 

 

 

Тіліміздің бұлағы,

Тірліктің ел жүрегі,

Ана тілін сүйемін,

Отан үшін күйемін.

Батырлық — ерлік туралы

 

Ер сүрінбей ел ………… ,

Ат сүрінбей ………… .

 

жігіт  не көрмейді,

.  .  .

көңіл не бермейді.

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

31-сабақ

Сөз-жебе

                                                                      Қорамсақ

Көтеріп көшкен іргені,

Жиынды ноқта, сіргені.

Қарттар мен ерлер жиылып,

Ортаға салған білгенін.

Айтулы ерлер бар екен,

Жүйріктері баптаулы,

Найзалары саптаулы,

Қозы жауырын көк жендет,

Қорамсақпен қаптаулы.

Ерлердің сойы бар екен,

Бірінен бірі мақтаулы.

 

Қашаған Күржіманұлы

(1841-1929)

  Тәртіпке бас иген құл болмайды

 

Сезімді … мен … бағындыру  қажет. Табандылықпен өзіңді-өзің билеу,

өр рух пен қайыспайтын  …  – ерліктің кепілі

 

Күншілдік — өзгенің  …  мен өзіңнің   …  түсінуден туған құбылыс.

(ақыл, ерікке, қайсарлық, мықтылығы, әлсіздігіңді)

 

… Қазақ тілі … өткірлігімен  бой балқытып, тамыр шымырлатып, ……………………………………………………………………………………………………………………………………….Қысылтаяң қатал жағдайда қайрап, ………………………………………………………………………………………………………………………………………..Қазақ тілі еш уақытта өзімен көршілес халықтың тілдерінен  ………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………….

 

 

Батырдан қалған асыл сөз

Қаны тамып тұрға …. жазу

оңай емес, ал оны жинақтау одан да қиын.

(  ытқыдныш , уатқаниж сөздерді тиісті орнына қой)

 

М. Мақатаев

Қарттарды сүйемін

Мен қарапайым қарттарды сүйемін!

Не деген керім еді!

Бабалардың баласы – қариялар …

(өлеңді жалғастыра отырып жатқа айт)

 

 

 

 

 … Білем, оңбай жығылдың…………………………………………………………………………………..

……………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………  

*«Менің ардақты аталарым»  әңгіме жаз.

 

 

 

            Кім үлкенді …………… ,

Кім үлкенді ……………………… ,

Үлкен болған кезінде

Сыйлы болмақ өзіде

…..    —  асқар тау,

…..    — бауырындағы  бұлақ,

….      — жағасындағы құрақ.

 

Сол сұрапыл қанды ұрыста

Түн түндігі түрілген,

Күн күлімдеп, таң шапағы білінген.

Сол сұрапыл қанды ұрыста

Біздің ерлік танылған

Әрбір көше,әр бұрышта

Жеңіс дабылы қағылған.

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

32-сабақ

Сөз-жебе

                                                                       Қорамсақ

Еділ үшін егестік,

Тептер үшін тебістік.

Жайық үшін жандастық,

Қиғаш үшін қырылдық.

Теңдікті, малды бермедік,

Теңдіксіз малға көнбедік.

Аламанға жел бердік,

Аса жұртты меңгердік.

Қара қазақ баласын

Хан ұлына теңгердік.

Махамбет

(1804 -1846)

 

 

Тәртіпке бас иген құл болмайды

 

Ешкім іштен …болып тумайды. Батырлық та … секілді өскен орта, көрген тәрбиеге байланысты қалыптасады.

Үмітін … жан — ешқашан үміттеніп көрмеген жан.

( керекті сөздер:  батыр, мінез, жоғалтқан)

 

Арлы адам ардақты, ар-ардақтың анасы.

Азамат жолы- ар жолы.

 

Батырдан қалған асыл сөз

 

Батылдық ………. мен ақылдың есебінен шығады.

Тәуекел кейде ………. да  ақтап алады.  Ал, …..  ешкімдіде ақтай алмайды.

( керекті сөздер: тәуекел, ақылды, ақылсыз тәуекел)

 

Отан —    ….    анасы,

Ел —     …      анасы.

 

Отбасының өнегесі — … өнегесі.

Ежелден ел тілегі — … тілегі,

Адал ұл ер боп туса — … тілегі.

 

Есіңе сақта:

Ер есімі – ел есінде. Кіндік кескен жері үшін, аялап, әлпештеп өсірген елі үшін

жанған отқа түсіп  жалын кешкен ер азаматтар естен шықпайды. Олар тарихта өшпес із қалдырды.

 

 

… Баукең:………………………………………………………………………………………………………………..

…………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………..

   

 

 

 

 

 

 

 

Батыр Бауыржан                                              Айтжан Байқожаев

 

Ақ боранда азынаған, қақаған.

Жаудың қолы Москваға тақаған.

Тайсалмады жау сұсынан жас қазақ

Мирас еткен батырлықты атадан.

 

Әрқашан аты ауызда,

Ықпаған батыр дауылдан.

Айналған даңқы аңызға,

Момыштың ұлы Бауыржан.

 

 

Отты қағып құрыш тұлға төсімен,

Туған елі шыққан емес есінен

Қуды жауды Москваның түбінен,

Қашты дұшпан Бауыржандар сесінен.

 

Ол қаһарман сүйген ерен Отанын,

Халық берген оған  батыр атағын.

Ауыр сынның арқалаған азабын,

Ерлігіңді әнмен алаулатамын.

Өлеңді жаттап ал.

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

33-сабақ

Сөз жебе

                                                                      Қорамсақ

Жақсы болса алғаның,

Жарық-сәуле шырағың.

Жақсы болса туған ұл,

Бәйгеден келер пырағың.

Ұзатылған жақсы қыз,

Жайқалып өскен құрағың.

Жақсы болса жолдасың,

Түгел боп жатар мал басың.

Жақсы болса құдаңыз,

Бар-дағы жат төріне,

Шірігенше жамбасың.

Әй, Ақтайлақ,Ақтайлақ,

Бұлай дедің тақтайлап.

Жақсыны айтқан қу тілім,

Жақсы деуден танбасын.

 

Ақтайлақ би

(XVІІІ ғасыр)

Тәртіпке бас иген құл болмайды

Қуыс кеуде болғаннан артық … та, …  та жоқ.

Өз ұлтын сыйламау, оны мақтаныш етпеу – сатқындық.

Именіп жүріп көрген … қарсыласып жүріп көрген … артық .

Тәртіпсіз ел  болмайды, тәртіпке бас иген құл болмайды.

(Қорқыныш, қорлық, игіліктен, бейнет)

 

 

Батырдан қалған асыл сөз

 

Батылдық ………. мен ақылдың есебінен шығады.

Тәуекел кейде ………. да  ақтап алады.  Ал, …..  ешкімдіде ақтай алмайды

( керекті сөздер: тәуекел, ақылды, ақылсыз тәуекел)

 

 

Бауыржан аты – Волокалам қорғаны,

……………………………………………………………………..

………………………………………………………………………

……………………………………………………………………….

………………………………………………………………………..

 

 

 

Қазақтың жері Жетісу — ……….., ………..   ………….  ………… ,

Жамбылдағы Жуалы —   …….    ………   ………    ………. .

Мыңбұлақ аулы шығарған ……. ,   … ,     …….. ,    ………     … ,

Бауыржан Момышұлының  …..     ……    ……     …… .

 

 

 

Б. Момышұлы наградалары:

«Қызыл Ту» —   ……………………………

«Москваны қорғағаны үшін» — ………………………………….

 

 

«Отан соғысы» ордені –

………………………………..

«Қызыл жұлдыз» ордені -2 рет

 

«Еңбек Қызыл Ту» ордені –

…………………………………

«Құрмет белгісі» ордені —

 

«Халықтар достығы» —                     ………………………………..

 

«Кеңес Одағының батыры» —          …………………………………

 

«Халық қаһарманы» —                       …………………………………

 

«Ғасыр адамы» —                                …………………………………

 

*Патриотизм – Отанға (мемлекетке) деген сүйіспеншілік, жеке адамның …………..

……………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………

 

—   адамгершілік

—    …………..

Патриотизм       —     адалдық

—     ………….

—      құрмет

 

 

 

 

                  ә………….к                        а………..қ

 

 

б……………..қ              Ұлттық қадір — қасиеттер          қ……………..қ

 

 

 

қ ………………қ

 

 

 

                                                                       34-сабақ

Сөз-жебе

                                                                      Қорамсақ

Сәулең болса кеудеңде,

Мына сөзге көңіл бөл.

Егер сәулең болмаса,

Мейлі тіріл, мейлі өл.

Танымассың, көрмессің,

Қаптаған соң көзді шел.

Берекелі болса ел-

Жағасы жайлау ол бір көл.

Жапырағы жайқалып,

Бұлғақтайды соқса жел.

Оның малы өзгеден,

Өзгеше боп өсер тел,

Берекесі кеткен ел-

Суы ашыған батпақ көл.

Құс қаңқылдап жағалап,

Сулай алмас жазғы төл.

Көп шуылдақ не табар,

Билемесе бір кемел?

 

Абай Құнанбаев

(1845-1904)

Тәртіпке бас иген құл болмайды

 

Тәрбиелі — тәртіптің  …

Тәртіпті — …  құлы.

Арпалысып жүріп алған абырой — өмірдің ең … рахаты.

 

( ылұқ,елдің,абырой,елдің ,нырыш)

Жалғастырып жаз:

 

Анамыздың ақ сүтімен бойымызға дарыған тілімізді ұмыту- ………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………….

Қолына қалам ұстаған әр азамат ана тілінің бай қорын -………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………….

 

Батырдан қалған асыл сөз

Мен де қазақпын жаралған сүйек, еттен,

Мен де  …  бар, мен де  …  бар жан тебіренткен.

Халқымның қарапайым бір ұлымын

( көп нүктенің  орнына:  намыс, қиял  сөздерін  мәндес сөздермен алмастыр)

 

Ендеше, неге өз елінде ………………………………………………………………………………………….

……………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………   

 

 

 

 

 

 

             Бауыржан Момышұлы — қара басы

Халқының болған адам садағасы,

Бауыржан Момышұлы-қазақ деген

Ғаламзат ұлы сөздің баламасы.

Төрт қымбат не?

Алтын ұя-  .  .  .  қымбат.

Құт-береке  .  .  .  қымбат

Мейірімді   .  .  .  қымбат

Бәрінен де ұят пенен ар қымбат.

(көп нүктенің орнына тиісті сөздерді тауып қой )

 

Отаным, туған жерім, атамекенім, туған өлкем, туған елім, кіндік қаным тамған жер ………………………………………………………………………………………………………………………………………..

……………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………………..

Н
А
Т
О

Сөзжұмбақты шеш:

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

1.Ұлттардың бірлігі, татулығы

  1. Мемлекеттік рәміздердің бірі
  2. Ұлттың аты
  3. Сені өмірге әкелген мейірімді жан

 

  1. Қалың ағаш өсетін нулы жер қалай аталады?
  2. Отбасындағы әке атауы.
  3. Ел сөзін басқаша тағы қалай айтуға болады?
  4. Мемлекеттік рәміздеріміздің бірі.

 

Отан,

Отан,

Бәрінен   …………, ………….. ,

…………………………………………………………………….

 

 

 

 

 

                                                         Мазмұны

 

 

 

Алғы сөз

1-сабақ………………………………………………………………………………………………….3 бет

2-3сабақ……………………………………………………………………………………………..4-5 бет

4-5сабақ………………………………………………………………………………………………..6 бет

6-сабақ………………………………………………………………………………………………….7 бет

7-сабақ………………………………………………………………………………………………….8 бет

8-сабақ………………………………………………………………………………………………….9 бет

9-сабақ………………………………………………………………………………………………..10 бет

10-сабақ………………………………………………………………………………………………11 бет

11-сабақ………………………………………………………………………………………………12 бет

12-сабақ………………………………………………………………………………………………13 бет

13-сабақ………………………………………………………………………………………….14-15 бет

14-сабақ………………………………………………………………………………………….16-17 бет

15-16-сабақ………………………………………………………………………………………….18 бет

17-сабақ………………………………………………………………………………………………19 бет

18-сабақ………………………………………………………………………………………………20 бет

19-сабақ………………………………………………………………………………………………21 бет

20-сабақ………………………………………………………………………………………………22 бет

21-сабақ……………………………………………………………………………………………….23бет

22-сабақ………………………………………………………………………………………………24 бет

23-сабақ………………………………………………………………………………………………25 бет

24-сабақ ……………………………………………………………………………………………..26 бет

25-сабақ………………………………………………………………………………………………27 бет

26-сабақ………………………………………………………………………………………………28 бет

27-сабақ………………………………………………………………………………………………29 бет

28-сабақ………………………………………………………………………………………….30-31 бет

29-сабақ………………………………………………………………………………………………32 бет

30-сабақ ……………………………………………………………………………………………..33 бет

31-сабақ………………………………………………………………………………………….34-35 бет

32-сабақ…………………………………………………………………………………………..36-37бет

33-сабақ………………………………………………………………………………………….38-39 бет

34-сабақ………………………………………………………………………………………….40-41 бет