Бекітемін:  
 

Сабақтың тақырыбы:

 

 

 

 

 

Мектеп: №173 мектеп-лицей

Практикалық жұмыс № 6 Жартылай ыдырау периодына  есептер шығару

 

 

Күні:8.04.2019 Мұғалім: Омирбаева Сулу Сырымбаевна
Сынып: 9 «А» Қатысқандарсаны: 19 Қатыспағандар саны:18
Осы сабақта қол жеткізілетін оқу мақсаттары

(оқу бағдарламасына сілтеме)

Радиактивті ыдырау заңы туралы теоремаларды дәлелдеп формулаларын қорытып, осы формулаларды есептер шығару кезінде қолдана білуге бағыттау
Сабақ мақсаттары

 

Барлық оқушылар: жартылай ыдырау периодын,анықтама және формуласын еске түсіреді

 

 

Оқушылардың көпшілігі:.жартылай ыдырау периоды тақырыбында формулаларды қайталайды

 

Кейбір оқушылар:  жартылай ыдырау периоды тақырыбына байланысты күрделі есептерді шеше алады
Тілдік мақсаттары:
Қазақ тілі Ағылшын тілі
Радиоктивті заттығ белсенділігі The activity of a radioactive substance
Альфа,бетта және гамма сәулелену Alpha, beta and gamma decay
Ыдырау тұрақтысы Decay constant
Жартылай ыдырау периоды Half life is the period
Құндылықтар:

Мәңгілік ел

Қоғамыздағы ұлттық бірлік, Бейбітшілік пен келсім. Ынтымақтастықпен,өмір бойы білім алуға баулу.
Пәнаралық байланыс: Химия, Математика
Жоспар
Жоспарланған

уақыт

Жоспарланған жаттығулар (төменде жоспарланған жаттығулар мен қатар, ескертпелерді жазыңыз) Ресурстар
І. Ұйымдастыру бөлімі

2 мин

 

1.Ұйымдастыру:Сәлемдесу.)Қимыл іс-әрекетпен амандасу.

(Оқушылармен амандасу жағымды ахуал тудыру/түгендеу)

 

Топқа бөлу:әр-түрлі түстерге жазылған қиынды қағазды   әріптермен топқа бөліп аламыз.

 

II. Алдыңғы білімді қайталау

 

5 мин

«Жанды қабырға» әдісі: (Оқушылар қабырғада ілінген бір Химиялық элементті алып артындағы сұрақтарға жауап береді және де сол элементтін протон дар саны мен нейтрондар санын табады.)

 

1.Жасанды жолмен алынатын радиактивті изотоптарды…….деп атайды.( Жасанды жолмен алынатын радиактивті изотоптарды радиоизотоптар деп атайды.) 

2.Радиактивті изотоптардың атомдарын ……..деп атайды.

( Радиактивті изотоптардың атомдарын таңбалы атомдар деп атайды.) 

3. Радиактивті сәулелер кейде ……. немесе ………… деп аталады. (радиация немесе иондағыш)

4. Альфа-бөлшектің қабілеті… (Альфа-бөлшектің қабілеті парақ қағазға тұтылып, одан өте алмайды)

5.Бета-бөлшектің өтімділік қабілеті…

( Бета-бөлшектің өтімділік қабілеті үлкен)

6.Гамма-сәуленің өтімділік қабілеті… (Гамма-сәуленің өтімділік қабілеті аса күшті.)

7. Массалық сан дегеніміз? (ядродағы нуклондар саны)

8. Нейтронның заряды: (0)

9. α – бөлшектерінің заряды (оң)

10. Ядроның байланыс энергиясы қай формуламен анықталады?

E=(Zmp + (A-Z)mn Mяд)с2.

 

 

Жаңа сабақ тақырыбын ашу:

Нені білеміз?

Оқушыларды мақсатына қол жеткізу, есеп шығару дағдысын қалыптастыру

 

 

 

 

 

 

 

 

 

   48Be  

 

     

 

     7Li3

III.Жаттығулармен түрлі тапсырмаларды орындау

15 мин

Топтық жұмыс: «Автобусдар аялдамасы» әдісін пайдаланып есеп шығару. Автобусда есептер жазылып олар қозғалыста жүреді.

Сары Автобус

1.      Мына ядролық реакцияларды толық жазып, белгісіз бөлшектерді анықтандар?

а)  +  →  + ?

 

в)  +  →?  +

2.Радиактивті 4 г кобальттың 216 тәулікте қанша грамы ыдырайды? Кобальттың жартылай ыдырау периоды 72 тәулік

Берілгені:

m = 4г

t = 216 тәулік

T = 72 тәулік

т/к: ∆m=?

талдау: =    -N

=  N=

(1- )     = (1- )    (1- )

Қызыл Автобус

 

1.Бор ядросын       протонмен атқылағанда берилий шығады. Осы реакция кезінде тағы да қандай ядро пайда болады?

Берілгені:

 

2. 13755Cs радиоктивті изотопта цезийдің  109  атом бар. Оның жартылай ыдырау периоды 26  жыл 52 жылда осы изотоп ядроларының радиоктивтік ыдырауға ұшырайтыны?

 

Берілгені: 13755Cs

=

T=26 жыл

t=52жыл

                                

Көк Автобус

1. Мына ядролық реакциялардағы белгісіз бөлшектерді анықтаңдар.

 

2.      Жартылай ыдырау периоды 10 мни радиоктивті изотоптың 106  атомы бар.20 мин ішінде осы атомдардың ыдырауға ұшырағаны?

 

Берілгені:

=

T=10 мни

t=20 мни

                        

 

Топтар

Сары Автобус

 

1есеп

Жауап

а)  +  →  +

 

в)  +  →   +

 

2 есеп

Шешуі: (1-23)=m0()=

==3,5 г

 

 

Қызыл Автобус

1 есеп

 

Жауабы:     

 

 

2 есеп

 

Шешуі: N=

N=109   =109  2-2

N = =0,25 9=2,5 108

-N=10 108 2,5 108=7,5 108

 

 

 

 

Көк Автобус

1 есеп

Шешуі:

 

 

 

2 есеп

Шешімі: N=

N=106

N = =0,25 5

-N=10 105

2,5 105=7,5 105

Сергіту сәті

3 минут

Атом-молекула

Нұсқау: қатысушылар  орнынан тұрып атом дегенде бейберекет қозғалады, ал молекула дегенде 3-4 қатысушы жиналып тұрады.

 

ІV.Бекіту бөлімі

10 мин

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

«Кім жылдам» әдісі

Тестімен жұмыс:        

1-нұсқа

1. Альфа-сәулесі дегеніміз

А) Электрондар ағыны.

В)    Протондар ағыны.

С) Фотондар ағыны.

     Д).Гелий атомы ядроларының ағыны.

Е)Нейтрондар ағыны.

2.Атомның планетарлық  моделін ұсынған ғалым:

A)   В. Гейзенберг.

В)  Д. Томсон.

С).  Э. Резерфорд.

Д)  А.Беккерель.

Е)   Н. Бор.

3.

А) Электрон.

В).  Нейтрон.

С)  Позитрон.

Д)  Протон.

Е)  Нейтрино.

4. Нейтронның заряды:

А)   -1,6·10-19 Кл.

В).    0.

С)    1,6·10-19 Кл.

Д)    16·10-19 Кл.

Е)     0,16·10-19 Кл.

5. Реттік номері Z элемент ядросының альфа-ыдырауы нәтижесінде пайда болған элементтің Менделеев кестесіндегі реттік номері:

A) Z+2.

B). Z-2.

C) Z+1.

Д) Z-1.

Е) Z.

6. Нуклондар бола алатын бөлшектер жұбы –

А). протон және нейтрон

В) протон және нейтрино

С) протон және электрон

Д) электрон және позитрон

Е) электрон және нейтрино.

7. Сутегінің 13Н изотобының ядросында қанша Z протон мен қанша N нетрон бар?

А) Z=1,N=3

В) Z=3,N=1

С) Z=1,N=1

Д) Z=1,N=2

Е) Z=2,N=1

8.Термоядролық реакцияны көрсетіңіз
A)Протонның нейтронға айналу реакциясы.
B)Нейтронның протонға айналу реакциясы.
              C)Сутегі ядроларының жылу бөлу арқылы бірігу реакциясы.
D)Уран ядроларының жылу бөлу арқылы ыдырау реакциясы.
E)Жауаптар арасында дұрыс жоқ.
9. Массалық сан дегеніміз

А) ядродағы нуклондар саны

В) ядро массасы

С) ядродағы позитрондар саны

Д) ядродағы нейтрондар саны

Е) ядродағы протондар саны

10. α – бөлшектерінің заряды

А) күшті

В) әлсіз

С) бейтарап

Д) оң

Е) теріс.

11. β —   сәулесі  дегеніміз

А). Электрондар ағыны.

В).  Протондар ағыны.

С). Нейтрондар ағыны.

Д). Фотондар ағыны.

Е).Гелий атомы ядроларының ағыны.

12. Радиоактивті изотоптарды шығарып алу жолдары

А) нейтрондармен атқылау

В) сәулелендіру

С) бөлшектермен атқылау, сәулелендіру, нейтрондармен атқылау

Д) химиялық реакция

Е) бөлшектермен атқылау

13.  Тізбекті реакция дегеніміз не?
A)Ядро синтезінің реакциясы.
B)Ядроның бөліну реакциясы.
C) реакцияны тудыратын бөлшектердің оның нәтижесі түрінде

пайда болатын реакция.
D)Заттың ядросының изотоптары пайда болатын реакция.

E)Жауаптар арасында дұрыс жоқ.

14. Ядроның байланыс энергиясы қай формуламен анықталады?

A)E=(Zmp+(A-Z)mn+Mяд2.
B) E=(Zp + Amn  — Mяд2.
C) E=(Zmp + (A-Z)mn — Mяд2.
D) E=(Amp  — Mяд2.
E) E=(Amp + Mяд2.
15. Протон мен электронның зарядтары

А) қатынасы 12-ге тең

В) нольге тең

С) өзара тең

Д) атом массасына жуық санға тең

Е) шамалары жөнінен тең, таңбалары қарама-қарсы

16. β – бөлшегінің массасы

А) протон массасына тең

В) төрт атомды массалық бірлікке тең

С) атомның массалық бірлігіне тең

Д) екі атомды массалық бірлікке тең

Е). электрон массасына тең.

17. Ядродағы протондар саны

А) массалық санға тең

В). бейтарап атом қабықшасындағы электрондар санына тең

С) А-Z

Д) А+Z

Е) ядродағы нейтрондар санына тең.

18.  Радиактивтік құбылысын ашқан ғалым?

                      А).Беккерель

В)Кюрилер

С)Резерфорд

Д) Томсон

Е) Ньютон

19.Қандай қондырғы реактор деп атайды?

А) Ядродағы энергия электр энергиясына түрлендіретін қондырғы.

В)Ядродағы бөлену реакциясы басқарулары жүзеге асырылатын қонждырғы

С)Ядро синтезі болатын қондырғы

Д)Ядроның  тез ыдырауы болатын қондырғы

Е)Жауаптары арасында дұрысы жоқ

20. Төмендегі көрсетілген элементтердің ішінен ядролықреактордың негізгі элеметтері болып табылатын.

А).Ядролық отын

В)Нейтрондарды баяулатқыш

С)Жылу тасмалдау

Д) Реакция жылдамдығын реттегіш

Е) Ядролық отын, Нейтрондарды баяулатқыш ,Жылу тасмалдау, Реакция жылдамдығын реттегіш

 

 

 

 

 

 

 

Жауап парағы:

1-н  
1 Д 11 А
2 С 12 С
3 В 13 С
4 В 14 С
5 В 15 Е
6 А 16 Е
7 Д 17 В
8 С 18 А
9 А 19 В
10 Д 20 Е

 

Қорытындылау.

3 минут

 

Сабақты қорытындылау

Кері байланыс Нысана

 

V.Үйге тапсырма.

2 минут

Үйге тапсырмасын беру: Өткенді қайталап, массалар ақауы, ядроның байланыс энергиясы, радиактивті сәулелердің пайда болу табиғаты, радиактивті ыдырау заңдарын жатқа білу. Массалар ақауы, ядроның байланыс энергиясы, радиактивті сәулелердің пайда болу табиғаты, радиактивті ыдырау заңдарын жаттау.
Рефлексия

Сабақ / оқумақсаттары  шынайы ма?

Бүгін оқушылар не білді?

Сыныптағы ахуал қандай болды?

Мен жоспарлаған саралау шаралары тиімді болдыма?

Мен берілген уақыт ішінде үлгердім бе? Мен өз жоспарыма қандай түзетулер енгіздім және неліктен?

 

Төмендегі бос ұяшыққа сабақ туралы өз пікіріңізді жазыңыз.  Сол ұяшықтағы Сіздің сабағыңыздың тақырыбына сәйкес келетін сұрақтарға жауап беріңіз.
 
 
Қорытынды

 

Сабақта қандай екі нәрсе табысты болды (оқытуды да, оқуды да ескеріңіз)?

1:

 

2:

Қандай екі нәрсе Сіздің сабағыңызды жақсарта алады (оқытудыда, оқудыдаескеріңіз)?